Ilk o‘rta asrlar: ijtimoiy o‘zgarishlar va dastlabki davlatlar

Ilk o‘rta asrlar Qang‘ davlati va Kushon podsholigidan keyingi davrni (taxminan IV–VIII asrlar) o‘z ichiga oladi. Bu davrda shaharlar ko‘paydi va hunarmandchilik hamda savdoning markaziga aylandi. Vohalarda yangi kanallar qazildi, suv tegirmoni va charxpalak kabi qurilmalar ishlatildi, shu sababli hosil ko‘payib, qishloq mahsulotlariga ehtiyoj oshdi. Yangi o‘zlashtirilgan yerlarning bir qismi qabila boshliqlari va qishloq oqsoqollariga o‘tib, meros mulkka aylandi, shu tariqa yirik yer egalari — dehqonlar tabaqasi shakllandi. Ular suvni taqsimlashni nazorat qilib, atrofdagi aholi ustidan ta’sirini oshirdi. Qishloq jamoasining erkin a’zolari kashovarzlar deyilgan; yerini yo‘qotganlar esa dehqonlarga qaram kadivarlarga aylana borgan. Har bir yirik yer egasining chokar deb ataluvchi qurollangan navkarlari bo‘lgan. V asr o‘rtalarida ham sug‘oriladigan yerlarning asosiy qismi hali qishloq jamoalari qo‘lida edi.