☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Jaloliddin Manguberdi: Parvon va Sind daryosi

Darslar 20 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
20

Jaloliddin Manguberdining Xorazm taxtiga o‘tirishi

Darslik: 71–73-betlar
MaqsadJaloliddin Manguberdining taxtga chiqishi, Valiyon va Parvon g‘alabalari, Sind daryosi bo‘yidagi jang va istilo oqibatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Jaloliddin Manguberdi · Jalaluddin ManguberdiParvon jangi · Battle of ParvanSind daryosi · the Indusistilo · conquest
Tushuntirish

Buxoro, Samarqand va Xo‘jandning qo‘ldan ketishi Muhammad Xorazmshohni janubi-g‘arbga chekinishga majbur qildi; ko‘p amirlari undan yuz o‘girdi. U Kaspiy dengizidagi Ashura orolida 1220-yil dekabrida vafot etdi va o‘g‘li Jaloliddinni vorisi etib tayinlagan edi. Jaloliddin Valiyon qal’asini qamal qilgan mo‘g‘ullarni yengdi, so‘ng G‘azna yaqinidagi Parvon dashtida Shiki Xutuxu qo‘shinini mag‘lub etdi (1221). G‘alabadan keyin o‘lja taqsimoti ustida lashkarboshilar kelishmay, ayrimlari qo‘shindan ajraldi; Jaloliddin kuchsizlandi. 1221-yil noyabrda Sind (Hind) daryosi bo‘yida Chingizxon qo‘shiniga qarshi qattiq jang bo‘ldi, Jaloliddin otda daryodan suzib o‘tib, jangni tark etdi. Rivoyatga ko‘ra, Chingizxon uning jasoratiga qoyil qolgan. Istilo oqibatida Buxoro, Samarqand, Urganch, Marv kabi shaharlar vayron bo‘ldi, sug‘orish tizimlari (jumladan Marvdagi Sultonband) buzildi, ko‘p hunarmandlar Mo‘g‘ulistonga haydaldi, Ipak yo‘li savdosi izdan chiqdi.

Namunalar
Zanjir: Valiyon → Parvon (1221) → bo‘linish → Sind daryosi (noyabr 1221).
Ism: «Mankburni» (burnidagi xol) so‘zi o‘zgarib «Manguberdi» shaklini olgan, deydi kitob.
Sinfda faoliyat

«Ot sakrash»: doskada Sind daryosini chizib, Jaloliddin o‘tgan joyni belgilang va mo‘g‘ullar o‘rnini ko‘rsating.

Mashq
1
Muhammad Xorazmshoh qaerda va qachon vafot etdi?
2
Parvon jangi nima uchun muhim bo‘lgan?
3
Parvondan keyin Jaloliddinning kuchi nega kamaydi?
4
Mo‘g‘ullar istilosining uzoq muddatli oqibatlarini ayting.