☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Jaloliddin Manguberdi: Vatan qahramoni

Darslar 21–22 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
21

Jaloliddin Manguberdi mohir sarkarda

Darslik: 74–77-betlar
MaqsadJaloliddinning Hindiston, Eron, Ozarbayjon va Gurjistondagi faoliyati hamda uning davlati inqirozini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Tabriz · TabrizGurjiston · GeorgiaArzinjon jangi · battle of Erzincanxiyonat · betrayal
Tushuntirish

Sind daryosidan o‘tgach Jaloliddin Shimoliy Hindistonda qo‘shin to‘pladi, Shatra hukmdorini yengdi, o‘z nomidan tanga zarb ettirdi; Dehli sultoni Eltutmish u bilan to‘qnashishni xohlamadi. Taxminan uch yildan so‘ng, 1224-yilda Hindistonda mustahkam o‘rnashish qiyinligini anglab, u Eronga yo‘l oldi: Kirmon, Sheroz va Isfahon unga tobe bo‘ldi. Bag‘dod xalifasi mo‘g‘ullarga qarshi ittifoq o‘rniga Jaloliddindan xavfsiradi; xalifa qo‘shini kitobga ko‘ra Basra yaqinida mag‘lub bo‘ldi. 1225-yilda Jaloliddin Ozarbayjonni egalladi, Tabrizni poytaxt qildi, avgustda Garni qal’asi yaqinida gurjilarni yengdi, 1226-yilda Gurjistonni egalladi. 1227-yilda Isfahon yaqinida mo‘g‘ul sarkardasi Taynol no‘yon qo‘shinini yengdi. Biroq ukasi G‘iyosiddin xiyonati, vazir Sharofulmulk fitnasi va qo‘shni sultonliklarning dushmanligi uni zaiflashtirdi: 1230-yil avgustda Arzinjon yonida birlashgan qo‘shindan mag‘lub bo‘ldi. 1231-yilda mo‘g‘ullar tungi hujum bilan uning qo‘shinini tor-mor qildi, Jaloliddin tog‘larga chiqib ketib, kurdlar qo‘lida halok bo‘ldi. U taxminan 33 yil yashadi.

Namunalar
Yo‘l: Hindiston (1221–1224) → Eron → Ozarbayjon (Tabriz, 1225) → Gurjiston (1226) → Isfahon (1227) → Arzinjon (1230) → 1231.
Jaloliddin 11 yil mo‘g‘ullarga qarshi turgan, o‘limidan keyin ularning O‘rta Sharqqa yurishlari kuchaydi (1256-yil Eronning zabti).
Sinfda faoliyat

«Davlat xaritasi»: xaritada Jaloliddin yurishlarini ketma-ket chizing va 1231-yilgacha davrni belgilang.

Mashq
1
Jaloliddin Hindistondan nega ketdi?
2
Jaloliddinning poytaxti qaysi shahar va qaysi mamlakatda?
3
Nima uchun Bag‘dod xalifasi Jaloliddinga qarshi chiqdi?
4
Jaloliddin davlati ichki ziddiyatlari qanday ko‘rinishda bo‘ldi?