ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

G‘arbiy turk xoqonligi va mahalliy hokimliklar

Darslar 5–6 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
5

G‘arbiy turk xoqonligi

Darslik: 17–18-betlar
MaqsadG‘arbiy turk xoqonligi boshqaruvi, ijtimoiy hayoti va Buxorodagi Abruy qo‘zg‘olonini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
G‘arbiy turk xoqonligi · Western Turk Khaganatetudun · tudun (khagan’s representative)noib · deputyqo‘zg‘olon · uprising
Tushuntirish

G‘arbiy turk xoqonligi Oltoydan Sind daryosigacha cho‘zilgan va VII asrning birinchi choragida eng kuchli bo‘lgan. Uning aholisi o‘troq dehqon, hunarmand va savdogarlar hamda ko‘chmanchi chorvadorlardan iborat edi; o‘troq qism madaniy jihatdan ilg‘or bo‘lgan, savdoda sug‘d savdogarlari ayniqsa nufuzli edi. To‘ng yabg‘u xoqon (618–630) davrida boshqaruv isloh qilindi: mahalliy hukmdorlarga yabg‘u unvoni berilib, ular xoqonning noibiga aylandi, ularning huzuriga esa nazorat uchun tudunlar yuborildi. 585–586-yillarda Buxoroda xoqon xonadoniga mansub Abruy boshchiligida qo‘zg‘olon bo‘ldi; sababi qashshoqlik, zulm va yersizlanib borayotgan kashovarzlarning qaramlikka tushishi edi. Qo‘rqib ketgan boy dehqonlar turk xoqonidan yordam so‘radi, xoqon Sheri Kishvar (El Arslon) boshchiligida qo‘shin yuborib qo‘zg‘olonni bostirdi, Abruy o‘ldirildi. Kadivar va xizmatkorlar egalariga qaytarildi. Bu voqea manbalarda qisqa yoritilgan, shuning uchun tafsilotlariga ehtiyotkorlik bilan qarash kerak.

Tudun — xoqonvakili, nazoratuchunMahalliy hukmdor— yabg‘u (noib)Xoqon
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dam olish kuni bozorda chorvador jun va qatiq olib keldi, kulol esa sopol idish. Ular bir-biriga kerakli narsani almashib olishdi. Shunday qilib har ikkisi ham uyiga kerakli narsa bilan qaytdi.

Kim ishlatadi

Bozor savdogari turli joydan kelgan mahsulotni yig‘adi, chorvador sut va jun yetkazadi, hunarmand mahalla aholisi uchun buyum yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta ovqatni eslang va ularning qayerdan — dala, bog‘, yaylov yoki shahardan — kelganini taxmin qilib, uch ustunli jadvalga yozing.

Namunalar
Islohot: mahalliy hukmdor → «yabg‘u» unvoni, xoqon noibi; nazorat uchun → xoqon vakili «tudun».
Qo‘zg‘olon sababi zanjiri: yerdan ajralish → qaramlik → qashshoqlik → norozilik → 585–586 Buxoro.
Sinfda faoliyat

«Sud»: ikki guruh — qo‘zg‘olonchilar va dehqonlar — o‘z dalillarini aytadi, qolganlar xulosa chiqaradi.

Mashq
1
G‘arbiy turk xoqonligi qaysi hududlarni egallagan?
2
To‘ng yabg‘u xoqon qanday islohot o‘tkazdi?
3
Abruy qo‘zg‘oloni qachon, qayerda bo‘lgan va qanday tugagan?
4
Nima uchun dehqonlar xoqondan yordam so‘ragan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →