Abbosiylar davrida Xuroson va Movarounnahr
VIII asrning 40-yillarida Umaviylarga qarshi norozilik kuchaydi: xalifa Marvon II (744–750) davrida xiroj oshirilib, aholi hasharga majburan jalb etilgan. Payg‘ambar amakisi Abbos avlodlari — Abbosiylar taxt uchun kurash boshlab, targ‘ibotchilar yubordi; Xurosonda ulardan biri Abu Muslim edi. 747-yilda u qo‘zg‘olon boshlab Marvni egalladi, 749-yilda qo‘zg‘olonchilar xalifalik markaziga yurdi, Damashq olinib Marvon II ag‘darildi. Taxtga Abbosiylardan Abul Abbos Saffoh (750–754) chiqdi, poytaxt Damashqdan Bag‘dodga ko‘chirildi. Mehnatkashlarga berilgan va’dalar bajarilmadi, 750-yilda Buxoroda ham qo‘zg‘olon bo‘ldi. 751-yilda Talos vodiysida Xitoy qo‘shini mag‘lub etilib, mamlakatdan chiqarildi. Abu Muslim 755-yilda xalifa buyrug‘i bilan o‘ldirildi. Xalifa vazir ul-vuzaro (ulug‘ vazir)ga tayanib, ishlarni devon ad-darda ko‘rgan; Movarounnahr masalalari devon al-mashriqda hal qilingan, mahalliy hukmdorlar noibga bo‘ysunishi shart edi.
Oila kerakli ma’lumotnoma uchun xizmat ko‘rsatish markaziga bordi. Xodim ularga qaysi oynada nima rasmiylashtirilishini aytdi: har bir oyna o‘z ishi bilan shug‘ullanardi. Shu tartib tufayli navbat tez o‘tdi.
Davlat xizmati xodimlari murojaatlarni tegishli bo‘limga yo‘naltiradi, shifoxona qabulxonasi xodimi bemorni kerakli shifokorga yuboradi, maktab kotibi hujjatlarni saqlaydi.
Maktabingizdagi uchta xodimni (masalan, kutubxonachi, o‘qituvchi, direktor) eslang va yangi o‘quvchi uchun «kimdan nimani so‘rash kerak» ro‘yxatini tuzing.
«Poytaxt ko‘chishi»: Damashq va Bag‘dodni xaritada toping va Movarounnahrgacha masofani taqqoslang.