☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Mirzo Ulug‘bekning hukmronligi davrida Movarounnahr

Darslar 36 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
36

Mirzo Ulug‘bekning hukmronligi davrida Movarounnahr

Darslik: 133–136-betlar
MaqsadUlug‘bekning Movarounnahr hukmdori bo‘lishi, ichki va tashqi siyosati, Shohrux vafotidan keyingi taxt kurashi va Ulug‘bek fojiasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
hokim · governor, rulernefrit · nephrite (jade)padarkush · parricide (“father-killer”)fojia · tragedy
Tushuntirish

Mirzo Ulug‘bek (1394–1449) 1409-yilda o‘n besh yoshida Shohrux tomonidan Movarounnahr va Turkiston hokimi etib tayinlandi, ammo dastlab uning hokimiyati faqat Samarqand, Buxoro va Nasaf bilan cheklandi. 1410-yil 20-aprelda Qizilravotda Shayx Nuriddin boshchiligidagi isyonchilar bilan jangda yengildi; Shohrux kelib isyonni bostirdi, 1412-yildan boshlab Ulug‘bek Movarounnahrni to‘liq boshqardi, 1414-yilda Farg‘ona va Koshg‘arni oldi. 1425-yilda Issiqko‘l yaqinida Mo‘g‘uliston bilan jangda g‘alaba qozondi; o‘ljalar orasida nefrit toshi bor edi, undan keyin Amir Temur qabrtoshi yasaldi, Jizzax yaqinidagi Ilono‘tti darasidagi qoyatosh yozuvi esa shu yurishni eslatadi. Shohrux 1447-yil 12-martda vafot etgach, shahzodalar yana taxt uchun kurashdi. Ulug‘bek va uning o‘g‘li Abdullatif oldin Hirotni olishdi, so‘ng Abdullatif otasiga qarshi chiqdi. 1449-yil oktabrda Damashq qishlog‘i yaqinidagi jangda Ulug‘bek yengildi va qatl etildi; Abdullatif manbalarda «padarkush» deb ataladi va olti yarim oy o‘tmay o‘zi ham o‘ldirildi.

Namunalar
Ulug‘bek hukmronligi: 1409 hokim → 1412 to‘liq hokimiyat → 1414 Farg‘ona, Koshg‘ar → 1425 Mo‘g‘uliston → 1449 vafot.
Ilono‘tti yozuvi — g‘alaba haqidagi tosh «xabar»: ulug‘ voqealar toshga o‘yib yozilgan.
Sinfda faoliyat

«Qizilravot»: bolalar jang oldidan Ulug‘bek va Shayx Nuriddin qanday kuchlarga ega bo‘lganini jadvalga yozishadi.

Mashq
1
Ulug‘bek qachon va necha yoshda hokim bo‘ldi?
2
1425-yilgi yurish natijasi nima bo‘ldi?
3
Shohrux qachon vafot etdi va keyin nima bo‘ldi?
4
Nima uchun Ulug‘bekning mag‘lubiyati ilm-fan uchun ham fojia bo‘ldi?