☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Markazlashgan davlatning tashkil topishi

Darslar 31 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
31

Amir Temur – markazlashgan davlat asoschisi

Darslik: 114–115-betlar
MaqsadAmir Temurning hokimiyat tepasiga kelishi, markazlashgan davlat tuzilishi va Movarounnahr, Xuroson, Xorazmni birlashtirishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
markazlashgan davlat · centralized statequrultoy · kurultai (assembly)sohibqiron · Sahibqiran (“lord of the auspicious conjunction”)Samarqand · Samarkand
Tushuntirish

1370-yil bahorida Amir Temur Balx hukmdori Amir Husaynga qarshi yurdi; yo‘lda sayyid Baraka unga nog‘ora va bayroq tortiq qilib, bu hokimiyat belgisi sifatida qabul qilindi. 1370-yil aprelda Balx taslim bo‘ldi, Husayn qatl etildi va qurultoyda Temur Movarounnahr amiri deb tan olindi. 1370-yil yozida Samarqandda yig‘ilgan qurultoyda markaziy davlat va qo‘shin tuzish masalalari ko‘rildi, Samarqand poytaxt deb e’lon qilindi. Temur Chig‘atoy ulusining merosxo‘ri sifatida harakat qildi: Toshkent, Farg‘ona va Sirdaryo quyi havzasini qo‘shdi, Xorazmga 1372-yildan besh marta yurish qilib, 1388-yilda uni bo‘ysundirdi. 1381-yilda Hirot olindi, keyingi yillarda Seiston va Mozandaron ham bo‘ysundirildi. Shu tariqa Movarounnahr, Xuroson va Xorazm birlashib, markazlashgan davlat vujudga keldi. Temur o‘zini «Sohibqiron» deb atagan; u amir unvonini saqlab, xon nasabidan bo‘lgan nomiy xonlarni taxtda tutib turgan. Yurishlar tinchlik keltirgan bo‘lsa-da, ko‘p urushlar katta talofat va qurbonlar bilan bog‘liq bo‘lgan.

Namunalar
Bosqichlar: 1370 Balx → 1370 Samarqand poytaxt → 1372–1388 Xorazm → 1381 Hirot.
Ramz: nog‘ora va bayroq musulmon an’anasida oliy hokimiyat belgisi hisoblangan.
Sinfda faoliyat

«Qurultoy»: sinf Samarqand qurultoyi ishtirokchilari bo‘lib, poytaxt va qo‘shin masalalarini muhokama qiladi.

Mashq
1
Amir Husayn bilan kurash qanday tugadi?
2
Samarqand qachon poytaxt bo‘ldi va nima uchun bu muhim?
3
Xorazm qachon bo‘ysundirildi?
4
Nega markazlashgan davlat tuzish zarur edi?