ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Turk xoqonligi va Eftallarning qulashi

Darslar 4 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
4

O‘rta Osiyo xalqlari Turk xoqonligi davrida

Darslik: 14–16-betlar
MaqsadTurk xoqonligining tashkil topishi, Eftallar davlatining tugatilishi va xoqonlik boshqaruvini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
xoqon · khagan (supreme ruler)yabg‘u · yabghu (high governor of the khagan’s house)budun · nomadic common peopleyasoq · tax on farmers and herders
Tushuntirish

VI asr o‘rtalarida Oltoy va Janubiy Sibirdagi turkiy qabilalarni birlashtirgan yangi davlat — Turk xoqonligi vujudga keldi. Uning asoschisi Bumin 552-yilda xoqon deb e’lon qilindi. G‘arbga yurishlarga Istami boshchilik qilib, «Yabg‘u xoqon» unvonini oldi, 555-yilga kelib turklar Sirdaryo va Orol bo‘ylarigacha yetdi. Eftallardan xavfsiragan Sosoniylar shohi Xusrav I Anushervon (531–579) turklar bilan harbiy ittifoq tuzdi va Istamining kuyovi bo‘ldi. 563–567-yillardagi hujumlarda Eftallar davlati yengildi: Amudaryoning janubiy qirg‘oqlarigacha bo‘lgan yerlar Eronga, uning o‘ng sohillari bo‘ylab Kaspiy dengizigacha cho‘zilgan yerlar turklarga o‘tdi. Xoqonlik qabilalar ittifoqiga tayangan, uni xoqon boshqargan, o‘n o‘q budunining hokimi yabg‘u, o‘n ming otliq qo‘mondoni shod deyilgan. Voha hokimliklarini mahalliy sulolalar boshqarishda qoldirib, turklar ulardan boj va yasoq olish bilan cheklangan. Mustaqillikka intilgan hokimlar tufayli xoqonlik VI asrning 80-yillari oxirlarida Sharqiy va G‘arbiy xoqonliklarga bo‘lindi.

552Bumin xoqon bo‘ldi563–567Eftallar yengildi (563–567)VI a. 80-y. oxiriXoqonlik ikkiga bo‘lindi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki qo‘shni mahalla bolalari kattalar bilan birga umumiy bog‘dagi yo‘lakni tozalashga kelishdi. Bitta mahalla uchun ish ko‘p edi, ikkalasi birlashgach, ish bir kunda tugadi. Keyin ular navbatdagi tozalash kunini ham birga rejalashtirdi.

Kim ishlatadi

Tadbir tashkilotchisi bir necha guruhni birlashtiradi, diplomat davlatlar o‘rtasida kelishuv tuzishga yordam beradi, tadbirkor hamkor bilan katta buyurtmani bajaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yolg‘iz bajarish qiyin bo‘lgan bitta ishni (masalan, xonani tartibga solish yoki loyiha) tanlang va kim nima qilishini yozib, birga qiladigan odam bilan rejalab oling.

Namunalar
Ittifoq: Sosoniylar (janub) + Turklar (shimol) → Eftallar ikki tomondan siqilgan va 563–567-yillarda yengilgan.
Shod — o‘n mingotliq qo‘mondoniYabg‘u — o‘n o‘qbudunininghokimiXoqon
Tarkib: xoqon → yabg‘u → shod (o‘n ming suvoriy) — turk harbiy-ma’muriy tizimining uch bosqichi.
Sinfda faoliyat

«Ittifoq»: ikki guruh sosoniy va turk elchilari bo‘lib, Eftallarga qarshi ittifoq shartlarini muhokama qiladi.

Mashq
1
Turk xoqonligiga kim asos solgan va qachon?
2
Nega Sosoniylar turklar bilan ittifoq tuzgan?
3
Eftallar davlati merosi qanday bo‘lingan?
4
Xoqonlik nega mustahkam markazlashgan davlatga aylana olmagan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuyoshli qishloqqa yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →