Darslar 8 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
8
Movarounnahrda Arab xalifaligining o‘rnatilishi
Darslik: 27–30-betlar
MaqsadArab xalifaligining paydo bo‘lishi va Movarounnahrning VII–VIII asrlarda zabt etilishini xronologik tartibda bayon qilish.
VII asr boshlarida Arabiston yarimorolida Islom dini vujudga keldi; Muhammad (570–632) arablarni 630-yilda yagona davlatga birlashtirdi, vafotidan keyin esa xalifalar (o‘rinbosarlar) boshchilik qildi. Xalifalik (632–1258) Misr, Suriya, Iroq va Eronni bo‘ysundirgach, 651-yilda Marvni egalladi; Amudaryogacha bo‘lgan o‘lka Xuroson, daryoning narigi tomoni esa Movarounnahr deb nomlandi. Dastlabki yurishlar 654 va 667-yillarda, 673-yilda Ubaydulloh ibn Ziyod Buxoroga kirib tovon undirdi. To‘liq zabt etish Xuroson noibi Qutayba ibn Muslim nomi bilan bog‘liq: Balx (705), Buxoro (709), Xorazm (711), Samarqand (712, Sug‘d ixshidi G‘urak bilan sulh), so‘ng Choch va Farg‘ona (713–715). Qutayba 715-yilda o‘z askarlari qo‘li bilan halok bo‘ldi. Yerlar xalifaga qarashli bo‘lib, iqto tariqasida berilgan va ushr olingan, dehqonlar esa ijaradorga aylangan.
Namunalar
Xronologiya: 651 Marv → 673 Buxoroga yurish → 705 Balx → 709 Buxoro → 712 Samarqand → 713–715 Choch va Farg‘ona.