ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Arab xalifaligi va Movarounnahrning zabt etilishi

Darslar 8 · 1 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
8

Movarounnahrda Arab xalifaligining o‘rnatilishi

Darslik: 27–30-betlar
MaqsadArab xalifaligining paydo bo‘lishi va Movarounnahrning VII–VIII asrlarda zabt etilishini xronologik tartibda bayon qilish.
Yangi so‘zlar
xalifalik · caliphateXuroson · KhorasanMovarounnahr · Transoxiana (“beyond the river”)iqto · iqta (land grant)
Tushuntirish

VII asr boshlarida Arabiston yarimorolida Islom dini vujudga keldi; Muhammad (570–632) arablarni 630-yilda yagona davlatga birlashtirdi, vafotidan keyin esa xalifalar (o‘rinbosarlar) boshchilik qildi. Xalifalik (632–1258) Misr, Suriya, Iroq va Eronni bo‘ysundirgach, 651-yilda Marvni egalladi; Amudaryogacha bo‘lgan o‘lka Xuroson, daryoning narigi tomoni esa Movarounnahr deb nomlandi. Dastlabki yurishlar 654 va 667-yillarda, 673-yilda Ubaydulloh ibn Ziyod Buxoroga kirib tovon undirdi. To‘liq zabt etish Xuroson noibi Qutayba ibn Muslim nomi bilan bog‘liq: Balx (705), Buxoro (709), Xorazm (711), Samarqand (712, Sug‘d ixshidi G‘urak bilan sulh), so‘ng Choch va Farg‘ona (713–715). Qutayba 715-yilda o‘z askarlari qo‘li bilan halok bo‘ldi. Yerlar xalifaga qarashli bo‘lib, iqto tariqasida berilgan va ushr olingan, dehqonlar esa ijaradorga aylangan.

Hozirgi chegaralarMarv (651)Balx (705)Buxoro (709)Xorazm (711)Samarqand (712)Choch (713–715)Farg‘ona (713–715)TurkmanistonO‘zbekistonAfg‘onistonTojikistonQozog‘istonEronPokistonXitoy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bu mavzu voqealarni vaqt tartibida joylashtirishga o‘rgatadi. Sinf bayramga tayyorgarlikda ishlarni sanalari bilan ketma-ket yozib qo‘ydi: taklifnomalar, zalni tayyorlash, mashq. Shunda har ishning o‘z vaqti aniq bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Loyiha rahbari ishlar tartibini rejalashtiradi, tarixchi voqealarni xronologiya bo‘yicha joylashtiradi, tadbir tashkilotchisi jadvalga amal qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi kuningizdan beshta voqeani eslang va ularni sodir bo‘lish tartibida qog‘ozga yozing.

Namunalar
705Balx709Buxoro711Xorazm712Samarqand713–715Choch, Farg‘ona (713–715)
Xronologiya: 651 Marv → 673 Buxoroga yurish → 705 Balx → 709 Buxoro → 712 Samarqand → 713–715 Choch va Farg‘ona.
Ushr — daromadning o‘ndan biri (arabcha «ushr» — o‘ndan bir) hajmidagi soliq.
Sinfda faoliyat

«Yurish yo‘li»: xaritada Marvdan Balx, Buxoro, Samarqand, Choch, Farg‘onagacha Qutayba yo‘lini chizing.

Mashq
1
Xuroson va Movarounnahr nima degani?
2
Qutayba ibn Muslim qaysi yillarda va qaysi shaharlarni zabt etdi?
3
G‘urak kim edi va Samarqand taslimidan keyin Sug‘dning ahvoli qanday bo‘ldi?
4
Nima uchun fath uzoq yillar davom etdi (taxminan 705–715 va undan oldingi yurishlar)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTosh qatlamlarini o‘qishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →