Somoniylar davrida ijtimoiy-iqtisodiy hayot
IX–X asrlarda Movarounnahr aholisining ko‘pchiligi sug‘orma dehqonchilik bilan shug‘ullangan; g‘alla, sholi, paxta, sabzavot va bog‘dorchilik rivojlangan, xirojdan tushgan daromad davlat xazinasining katta qismini tashkil etgan. Shaharlarda to‘qimachilik, kulolchilik, shishasozlik, zargarlik va boshqa kasblar rivoj topdi; Samarqandda yuqori navli qog‘oz tayyorlangan, Eloqda kumush konlari va zarbxona bo‘lgan. Karvon yo‘llari bo‘yida rabot va karvonsaroylar qurilgan, savdogarlar pulni sarrofga topshirib, «chek» olgan. Ichki bozorda mis fals, xalqaro savdoda kumush dirham ishlatilgan; dirham faqat hukmdor nomidan Marv, Samarqand, Buxoro va Shoshda zarb qilingan. Yer egaligi beshta asosiy turga bo‘lingan: mulki sultoniy, mulk, vaqf, mulki xos va jamoa yerlari; X asrda iqto ko‘paya bordi. Harbiy yurishlar, saroydagi nizolar va hokimlar o‘zboshimchaligi tufayli iqtisodiy tanglik yuz berdi: 942-yilda aholidan ikki marta soliq olindi, 947-yilda Ibrohim va Abu Ali Chag‘oniy isyon ko‘tardi, 961-yilda Buxoro askarlari saroyni talab o‘t qo‘ydi.
Maktabga ketayotganda o‘quvchi turli joylardan o‘tadi: shaxsiy hovli, hamma kiradigan bog‘ va maktab hovlisi. Har birining o‘z egasi va qoidasi bor. Shaxsiy hovliga ruxsatsiz kirilmaydi, bog‘da esa hamma dam oladi.
Yer o‘lchovchi hududlarni chegaralaydi, shahar rejalashtiruvchisi jamoat joylarini belgilaydi, mahalla xodimi umumiy joylarning ozodaligini kuzatadi.
Tanish to‘rt joyni (uy, maktab, bog‘ va boshqa) esga oling va har birini kim saqlashini hamda qanday qoida borligini jadvalga yozing.
«Bozor»: bir guruh sarroflar, bir guruh savdogarlar bo‘lib, «chek» bilan hisob-kitob qilishni sahnalashtiring.