Buyruq-xitob undovlari
Buyruq-xitob undovlari odamlarning diqqatini o‘ziga qaratish, ularni chaqirish yoki jim bo‘lishga undash, shuningdek uy hayvonlari va parrandalarni haydash, chaqirish, to‘xtatish uchun ishlatiladi. Odamlarga nisbatan hoy, hay, ey, tss kabi undovlar qo‘llanadi: Ey, eshikni yopib ket! Tss, chaqaloq uxlayapti. Hayvonlarga nisbatan esa chu (otni yurgizish), drr (to‘xtatish), pisht (mushukni haydash), beh-beh (qo‘yni chaqirish) kabilar ishlatiladi. Bu undovlar buyruq ohangida aytilgani uchun ularni ishlatganda odobga rioya qilish kerak: kattalarga «hoy» deb murojaat qilish hurmatsizlik sanaladi.
| Nima uchun | Undov |
|---|---|
| odamni chaqirish, jim qilish | hay, ey, tss |
| otni to‘xtatish | drr |
| qo‘yni chaqirish | beh-beh |
Kutubxonada kimdir «Tss!» deydi va hamma ovozini pasaytiradi; hovlida esa uzoqdagi do‘stini «Hoy!» deb chaqiradi. Buyruq-xitob undovlari harakatga undaydi.
Kutubxonachilar va navbatchilar tartib o‘rnatadi, chorlovchilar odamlarni chaqiradi, hayvonlar bilan ishlovchilar signal so‘zlarini ishlatadi.
Odob bilan chaqirish va to‘xtatish uchun ikkita undov so‘zini o‘ylab, ularni ehtiyotkor ohangda ayting.
Rolli o‘yin: bir o‘quvchi chaqiradi (ey, hoy), ikkinchisi javob beradi (labbay) — odob bilan gapirishni mashq qiling.