19
Bo‘lishsizlik olmoshlari
Darslik: 34-bet
MaqsadBo‘lishsizlik olmoshlarini, ularning hosil bo‘lishi va imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
bo‘lishsizlik olmoshi · negative pronounhech · none, never, not anyinkor · negationkesim · predicate
Tushuntirish
Bo‘lishsizlik olmoshlari shaxs, narsa, belgi, payt yoki miqdorning umuman yo‘qligini bildiradi. Ular «hech» so‘zini so‘roq olmoshi yoki bir, narsa, nima so‘zlari oldiga qo‘yish orqali hosil qilinadi: hech kim, hech narsa, hech nima, hech qachon, hech qanday, hech qancha, hech bir. Ikkala qism alohida so‘z bo‘lgani uchun ajratib yoziladi. Bunday olmosh qatnashgan gapda kesim odatda bo‘lishsiz shaklda keladi: Hech kim javob bermadi. Kelishik qo‘shimchasi ikkinchi qismga qo‘shiladi: hech kimga, hech narsani, hech nimadan. Gapda bu olmoshlar ega, to‘ldiruvchi yoki aniqlovchi bo‘ladi.
Namunalar
Bugun hech kim kechikmadi. — «hech kim» ega, kesim inkor.
Men bu haqda hech kimga aytmadim. — kelishik qo‘shimchasi oxirgi qismda.
Sinfda faoliyat
«Yo‘q, hech kim!»: o‘qituvchi savollar beradi (Kim kech qoldi? Nima yo‘qoldi?), siz bo‘lishsizlik olmoshi bilan javob berasiz.
Mashq
1
Bo‘lishsizlik olmoshlari qanday hosil bo‘ladi?
So‘roq olmoshlari yoki bir, narsa, nima so‘zlari oldidan «hech» so‘zi qo‘shiladi.
2
«Hech kim» olmoshiga -ga va -dan qo‘shimchalarini qo‘shing.
Hech kimga, hech kimdan.
3
«Hech qachon yolg‘on gapirma» — olmoshli qismni aniqlang.
«Hech qachon» — bo‘lishsizlik olmoshi (payt ma’nosi).
4
Nima uchun «hech kim keldi» emas, «hech kim kelmadi» deyiladi?
Chunki bo‘lishsizlik olmoshli gapda kesim inkor shaklida bo‘ladi.