ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Olmosh va ko‘rsatish olmoshlari

Darslar 11–13 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
11

Olmosh so‘z turkumi va uning tasnifi

Darslik: 17–19-betlar
MaqsadOlmosh so‘z turkumining ma’nosi va ma’no turlari bo‘yicha tasnifini bilish.
Yangi so‘zlar
olmosh · pronounalmashinib kelish · to stand in place ofishora qilmoq · to point totasnif · classification
Tushuntirish

Olmosh — o‘zi aniq narsa yoki belgini atamaydigan, balki ot, sifat, son kabi so‘zlar, birikma yoki hatto butun gapning o‘rnini bosuvchi so‘z turkumi. U yo biror narsaga ishora qiladi, yo u haqda so‘raydi. Masalan, «Bog‘bon daraxtlarni sug‘ordi, keyin ularni oqladi» gapida «ularni» so‘zi «daraxtlarni» o‘rnida turibdi. Olmoshning qaysi ma’noni bildirishini faqat matndan, u almashtirayotgan so‘zga qarab bilamiz. Ma’nosiga ko‘ra olmoshlar yetti turga ajratiladi: kishilik, o‘zlik, ko‘rsatish, so‘roq, belgilash, bo‘lishsizlik va gumon olmoshlari. Gapda olmosh ega, to‘ldiruvchi, aniqlovchi va boshqa bo‘laklar vazifasida keladi.

bizularkishiliko‘zimo‘zlikanamanako‘rsatishqayerqachonso‘roqbarchabelgilashhech narsabo‘lishsizlikallakimgumonOlmosh
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uyda yozib qoldirilgan yozuvda «u», «bu» va «ular» so‘zlari bor, lekin kim nima haqida ketayotgani oldingi gapdan ma’lum. Ot takrorlanmagani uchun matn qisqa chiqdi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar xabarni qisqartirish uchun olmoshdan foydalanadi, so‘rovnoma tuzuvchilar so‘roq olmoshlarini ishlatadi, kotiblar protokolda takrorni kamaytiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Besh gapli kichik matn yozing, so‘ng takrorlangan otlarning ikkitasini olmosh bilan almashtiring va ma’no saqlanganini tekshiring.

Namunalar
Dilnoza kitob o‘qidi. U juda xursand bo‘ldi. («U» — «Dilnoza» o‘rnida.)
Kim keldi? Nima bo‘ldi? — so‘roq olmoshlari; men, sen, u — kishilik olmoshlari.
Sinfda faoliyat

«Olmosh bilan almashtir»: o‘qituvchi gaplar aytadi, unda takrorlangan otni olmosh bilan almashtirasiz.

Mashq
1
Olmosh nima uchun xizmat qiladi?
2
Olmoshlar ma’nosiga ko‘ra necha turga bo‘linadi? Sanang.
3
«Akam keldi. U menga sovg‘a olib keldi» gapidagi olmoshlarni toping.
4
Nima uchun olmoshning ma’nosini yolg‘iz o‘zi bilan aytib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun mo‘ljal o‘yiniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →