☰ Mundarija · Ona tili

Olmosh va ko‘rsatish olmoshlari

Darslar 11–13 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
11

Olmosh so‘z turkumi va uning tasnifi

Darslik: 17–19-betlar
MaqsadOlmosh so‘z turkumining ma’nosi va ma’no turlari bo‘yicha tasnifini bilish.
Yangi so‘zlar
olmosh · pronounalmashinib kelish · to stand in place ofishora qilmoq · to point totasnif · classification
Tushuntirish

Olmosh — o‘zi aniq narsa yoki belgini atamaydigan, balki ot, sifat, son kabi so‘zlar, birikma yoki hatto butun gapning o‘rnini bosuvchi so‘z turkumi. U yo biror narsaga ishora qiladi, yo u haqda so‘raydi. Masalan, «Bog‘bon daraxtlarni sug‘ordi, keyin ularni oqladi» gapida «ularni» so‘zi «daraxtlarni» o‘rnida turibdi. Olmoshning qaysi ma’noni bildirishini faqat matndan, u almashtirayotgan so‘zga qarab bilamiz. Ma’nosiga ko‘ra olmoshlar yetti turga ajratiladi: kishilik, o‘zlik, ko‘rsatish, so‘roq, belgilash, bo‘lishsizlik va gumon olmoshlari. Gapda olmosh ega, to‘ldiruvchi, aniqlovchi va boshqa bo‘laklar vazifasida keladi.

Namunalar
Dilnoza kitob o‘qidi. U juda xursand bo‘ldi. («U» — «Dilnoza» o‘rnida.)
Kim keldi? Nima bo‘ldi? — so‘roq olmoshlari; men, sen, u — kishilik olmoshlari.
Sinfda faoliyat

«Olmosh bilan almashtir»: o‘qituvchi gaplar aytadi, unda takrorlangan otni olmosh bilan almashtirasiz.

Mashq
1
Olmosh nima uchun xizmat qiladi?
2
Olmoshlar ma’nosiga ko‘ra necha turga bo‘linadi? Sanang.
3
«Akam keldi. U menga sovg‘a olib keldi» gapidagi olmoshlarni toping.
4
Nima uchun olmoshning ma’nosini yolg‘iz o‘zi bilan aytib bo‘lmaydi?