Sifatdosh va harakat nomlaridagi egalik qo‘shimchalari
Egalik qo‘shimchalari faqat otlarga emas, fe’lning sifatdosh (-gan, -adigan kabi) va harakat nomi (-sh, -ish kabi) shakllariga ham qo‘shiladi. Bunday so‘zlarda egalik qo‘shimchasi harakatni kim bajarganini — bajaruvchining shaxsi va sonini ko‘rsatadi: o‘qiganim (men o‘qigan narsa), aytganing (sen aytgan gap), kelishimiz (bizning kelishimiz). Shaxs qo‘shimchaning o‘zidan bilinib turgani uchun «mening», «sening» kabi so‘zlarni qo‘shish ko‘pincha shart emas: «Mening kelishim» o‘rniga qisqagina «Kelishim» deyiladi. Bu shakllar gapda ega, to‘ldiruvchi, kesim bo‘lib kela oladi: Aytganing to‘g‘ri chiqdi.
| Shakl | Ma’nosi |
|---|---|
| o‘qiganim | men o‘qigan narsa |
| aytganing | sen aytgan gap |
| kelishimiz | bizning kelishimiz |
Maktab bog‘ida o‘quvchi navbatchiga «ekkanimni sug‘ordim, terganimni jamladim» deydi. «-ganim» qo‘shimchasi ishni aynan o‘sha bajarganini ko‘rsatadi, «men» so‘zi esa kerak emas.
Yo‘riqnoma yozuvchilar kerakli ishni qisqa bildiradi, ssenariy yozuvchilar so‘zni tejaydi, kotiblar qisqa yozuv usullarini biladi.
Bir fikringizni uzun shaklda, so‘ng egalik qo‘shimchali ixcham shaklda yozing va qaysi biri qulay ekanini taqqoslang.
Shaxslarni almashtiring: «O‘qiganim» → o‘qiganing → o‘qigani → ... ; har birini gapda ishlating.