☰ Mundarija · Ona tili

Egalik qo‘shimchalari: vazifa va imlo

Darslar 27–29 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
27

Sifatdosh va harakat nomlaridagi egalik qo‘shimchalari

Darslik: 50–51-betlar
MaqsadSifatdosh va harakat nomlaridagi egalik qo‘shimchalarining vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
sifatdosh · participleharakat nomi · verbal nounbajaruvchi · doershaxs va son · person and number
Tushuntirish

Egalik qo‘shimchalari faqat otlarga emas, fe’lning sifatdosh (-gan, -adigan kabi) va harakat nomi (-sh, -ish kabi) shakllariga ham qo‘shiladi. Bunday so‘zlarda egalik qo‘shimchasi harakatni kim bajarganini — bajaruvchining shaxsi va sonini ko‘rsatadi: o‘qiganim (men o‘qigan narsa), aytganing (sen aytgan gap), kelishimiz (bizning kelishimiz). Shaxs qo‘shimchaning o‘zidan bilinib turgani uchun «mening», «sening» kabi so‘zlarni qo‘shish ko‘pincha shart emas: «Mening kelishim» o‘rniga qisqagina «Kelishim» deyiladi. Bu shakllar gapda ega, to‘ldiruvchi, kesim bo‘lib kela oladi: Aytganing to‘g‘ri chiqdi.

Namunalar
Chizganingni sinfga ko‘rsat. — «chizganingni»: sifatdosh + -ing (sen) + -ni.
Kelishimni kutma — «kelishim»: harakat nomi + -im (men).
Sinfda faoliyat

Shaxslarni almashtiring: «O‘qiganim» → o‘qiganing → o‘qigani → ... ; har birini gapda ishlating.

Mashq
1
Sifatdosh va harakat nomidagi egalik qo‘shimchasi nimani bildiradi?
2
«Yozgan» sifatdoshiga 1- va 2-shaxs birlik qo‘shimchasini qo‘shing.
3
«Kelishingiz biz uchun quvonch» gapida «kelishingiz» kimning harakati?
4
Nima uchun bunday shakllarda alohida shaxs bildiruvchi so‘z kerak bo‘lmaydi?