ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Egalik qo‘shimchalari: vazifa va imlo

Darslar 27–29 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
27

Sifatdosh va harakat nomlaridagi egalik qo‘shimchalari

Darslik: 50–51-betlar
MaqsadSifatdosh va harakat nomlaridagi egalik qo‘shimchalarining vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
sifatdosh · participleharakat nomi · verbal nounbajaruvchi · doershaxs va son · person and number
Tushuntirish

Egalik qo‘shimchalari faqat otlarga emas, fe’lning sifatdosh (-gan, -adigan kabi) va harakat nomi (-sh, -ish kabi) shakllariga ham qo‘shiladi. Bunday so‘zlarda egalik qo‘shimchasi harakatni kim bajarganini — bajaruvchining shaxsi va sonini ko‘rsatadi: o‘qiganim (men o‘qigan narsa), aytganing (sen aytgan gap), kelishimiz (bizning kelishimiz). Shaxs qo‘shimchaning o‘zidan bilinib turgani uchun «mening», «sening» kabi so‘zlarni qo‘shish ko‘pincha shart emas: «Mening kelishim» o‘rniga qisqagina «Kelishim» deyiladi. Bu shakllar gapda ega, to‘ldiruvchi, kesim bo‘lib kela oladi: Aytganing to‘g‘ri chiqdi.

ShaklMa’nosi
o‘qiganimmen o‘qigan narsa
aytganingsen aytgan gap
kelishimizbizning kelishimiz
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida o‘quvchi navbatchiga «ekkanimni sug‘ordim, terganimni jamladim» deydi. «-ganim» qo‘shimchasi ishni aynan o‘sha bajarganini ko‘rsatadi, «men» so‘zi esa kerak emas.

Kim ishlatadi

Yo‘riqnoma yozuvchilar kerakli ishni qisqa bildiradi, ssenariy yozuvchilar so‘zni tejaydi, kotiblar qisqa yozuv usullarini biladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir fikringizni uzun shaklda, so‘ng egalik qo‘shimchali ixcham shaklda yozing va qaysi biri qulay ekanini taqqoslang.

Namunalar
chizo‘zak+gansifatdosh+ingegalik (sen)+nitushum kelishigi
Chizganingni sinfga ko‘rsat. — «chizganingni»: sifatdosh + -ing (sen) + -ni.
Kelishimni kutma — «kelishim»: harakat nomi + -im (men).
Sinfda faoliyat

Shaxslarni almashtiring: «O‘qiganim» → o‘qiganing → o‘qigani → ... ; har birini gapda ishlating.

Mashq
1
Sifatdosh va harakat nomidagi egalik qo‘shimchasi nimani bildiradi?
2
«Yozgan» sifatdoshiga 1- va 2-shaxs birlik qo‘shimchasini qo‘shing.
3
«Kelishingiz biz uchun quvonch» gapida «kelishingiz» kimning harakati?
4
Nima uchun bunday shakllarda alohida shaxs bildiruvchi so‘z kerak bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlub vimpeli va nishoniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →