ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Vazifadosh ko‘makchilar, ma’no turlari, ma’nodoshlik

Darslar 42–44 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
42

Vazifadosh ko‘makchilar

Darslik: 79-bet
MaqsadVazifadosh ko‘makchilarni, ularning qaysi so‘z turkumlaridan hosil bo‘lishini bilish.
Yangi so‘zlar
vazifadosh ko‘makchi · functional postpositionost, ust, old · under, on, frontkeyin, oldin · after, beforebo‘ylab, qarab · along, looking toward
Tushuntirish

Ba’zi mustaqil so‘zlar gapda ko‘makchi o‘rnida ishlatila boshlaydi; ular vazifadosh ko‘makchilar deyiladi. Ular uch turkumdan kelib chiqqan: otdan (ost, ust, yon, old, orqa, qosh), ravishdan (oldin, avval, keyin, so‘ng, tomon) va fe’ldan (bo‘ylab, qarab, ko‘ra, deya, deb, atab). Ko‘makchi vazifasida kelganda bunday so‘z o‘zining to‘liq nomlash ma’nosida ishlatilmaydi va alohida so‘roqqa javob bermaydi: u oldingi so‘z bilan qo‘shilib, bitta so‘roqqa javob beradi. Masalan, «Ko‘prik ostidan suv oqadi» gapida «ko‘prik ostidan» birgalikda qayerdan? so‘rog‘iga javob bo‘ladi.

orqaqoshotdanavvalburunravishdanatabdeyafe’ldanVazifadoshko‘makchi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf burchagidagi yozuvda «Chelaklar javon yonida, qog‘ozlar stol ustida, cho‘tkalar quti ichida» deyilgan. Joy bildiruvchi so‘zlar otdan kelib chiqqan bo‘lsa-da, ko‘makchi kabi ishlab, narsa qayerdaligini aytadi.

Kim ishlatadi

Sinf tartibi qoidalarini yozuvchilar, ombor yorliqlarini tayyorlovchilar va yo‘l-yo‘riq beruvchilar joylashuvni shunday so‘zlar bilan aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangiz yoki sinfdagi uchta narsaning joyini «oldida», «orqasida», «yonida» kabi so‘zlar bilan uch gapda yozing.

Namunalar
Daraxt ostida o‘tirdik — «ost» ot edi, endi vazifadosh ko‘makchi.
Darsdan keyin uyga bordik — «keyin» ravishdan hosil bo‘lgan ko‘makchi.
Sinfda faoliyat

«Qaysi turkumdan?»: kartochkalardagi vazifadosh ko‘makchilarni ot, ravish, fe’l ustunlariga ajrating.

Mashq
1
Vazifadosh ko‘makchilar qaysi so‘z turkumlaridan hosil bo‘ladi?
2
Otdan hosil bo‘lgan uchta vazifadosh ko‘makchini yozing.
3
«Daryo bo‘ylab yurdik» gapida «bo‘ylab» qaysi turkumdan?
4
Nima uchun «ust» ko‘makchi vazifasida kelganda alohida so‘roqqa javob bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l tarozisi uchun prujinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →