42
Vazifadosh ko‘makchilar
Darslik: 79-bet
MaqsadVazifadosh ko‘makchilarni, ularning qaysi so‘z turkumlaridan hosil bo‘lishini bilish.
Yangi so‘zlar
vazifadosh ko‘makchi · functional postpositionost, ust, old · under, on, frontkeyin, oldin · after, beforebo‘ylab, qarab · along, looking toward
Tushuntirish
Ba’zi mustaqil so‘zlar gapda ko‘makchi o‘rnida ishlatila boshlaydi; ular vazifadosh ko‘makchilar deyiladi. Ular uch turkumdan kelib chiqqan: otdan (ost, ust, yon, old, orqa, qosh), ravishdan (oldin, avval, keyin, so‘ng, tomon) va fe’ldan (bo‘ylab, qarab, ko‘ra, deya, deb, atab). Ko‘makchi vazifasida kelganda bunday so‘z o‘zining to‘liq nomlash ma’nosida ishlatilmaydi va alohida so‘roqqa javob bermaydi: u oldingi so‘z bilan qo‘shilib, bitta so‘roqqa javob beradi. Masalan, «Ko‘prik ostidan suv oqadi» gapida «ko‘prik ostidan» birgalikda qayerdan? so‘rog‘iga javob bo‘ladi.
Namunalar
Daraxt ostida o‘tirdik — «ost» ot edi, endi vazifadosh ko‘makchi.
Darsdan keyin uyga bordik — «keyin» ravishdan hosil bo‘lgan ko‘makchi.
Sinfda faoliyat
«Qaysi turkumdan?»: kartochkalardagi vazifadosh ko‘makchilarni ot, ravish, fe’l ustunlariga ajrating.
Mashq
1
Vazifadosh ko‘makchilar qaysi so‘z turkumlaridan hosil bo‘ladi?
Ot, ravish va fe’ldan.
2
Otdan hosil bo‘lgan uchta vazifadosh ko‘makchini yozing.
Ost, yon, ust (old, orqa, qosh).
3
«Daryo bo‘ylab yurdik» gapida «bo‘ylab» qaysi turkumdan?
Fe’ldan.
4
Nima uchun «ust» ko‘makchi vazifasida kelganda alohida so‘roqqa javob bo‘lmaydi?
Chunki u o‘z ma’nosini yo‘qotib, faqat so‘zni bog‘laydi.