47
Bog‘lovchilar
Darslik: 85–87-betlar
MaqsadBog‘lovchi haqida tushuncha olish; uning gapdagi vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
bog‘lovchi · conjunctionuyushiq bo‘laklar · homogeneous partsqo‘shma gap · compound sentencesodda gap · simple sentence
Tushuntirish
Bog‘lovchi — gapning bir xil vazifadagi bo‘laklarini yoki qo‘shma gap ichidagi sodda gaplarni bir-biriga ulaydigan yordamchi so‘z. Va, ammo, lekin, biroq, chunki, yo ... yo, goh ... goh, dam ... dam shular jumlasidandir. Masalan, «Anor va behi sotib oldik» gapida «va» ikki uyushiq bo‘lakni, «Quyosh chiqdi, biroq havo salqin edi» gapida «biroq» ikki sodda gapni bog‘lagan. Bog‘lovchining o‘zi gap bo‘lagi bo‘lmaydi va hech qanday so‘roqqa javob bermaydi. U bog‘lash bilan birga gapga zidlik, sabab, shart kabi qo‘shimcha ma’no ham beradi.
Namunalar
Kitob va daftar stolda — «va» ikki ega (uyushiq bo‘lak)ni bog‘ladi.
Dars tugadi, ammo bolalar chiqmadi — «ammo» ikki sodda gapni bog‘ladi.
Sinfda faoliyat
Bog‘lovchi bilan gap tuzish: ikki sodda gapni (Yomg‘ir yog‘di. Biz uyda qoldik.) turli bog‘lovchilar bilan birlashtiring.
Mashq
1
Bog‘lovchi deb nimaga aytiladi?
Uyushiq bo‘laklarni yoki qo‘shma gapdagi sodda gaplarni bog‘laydigan yordamchi so‘z.
2
Bog‘lovchilardan beshtasini ayting.
Va, ammo, lekin, biroq, chunki.
3
«Men o‘qidim, lekin tushunmadim» gapida bog‘lovchi nimani bog‘lagan?
Ikkita sodda gapni.
4
Nima uchun bog‘lovchi gap bo‘lagi hisoblanmaydi?
Chunki u atash ma’nosiga ega emas va so‘roqqa javob bermaydi.