36
Chiqish kelishigi shakli
Darslik: 67–68-betlar
MaqsadChiqish kelishigi shaklini va uning ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
chiqish kelishigi · ablative case-dan · ablative suffixsabab holi · adverbial of reasonboshlanish nuqtasi · starting point
Tushuntirish
Chiqish kelishigining qo‘shimchasi -dan; u odatda harakat qayerdan, qachondan yoki kimdan boshlanganini ko‘rsatadi. Joy nomlarida qayerdan? so‘rog‘iga javob beradi va o‘rin holi bo‘ladi: Qishloqdan xat keldi. Vaqtni bildiruvchi so‘zlarda qachon? (qachondan?) so‘rog‘iga javob beradi va payt holi bo‘ladi: Tushdan keyin yomg‘ir yog‘di. Shaxs yoki narsa nomlarida kimdan?, nimadan? so‘rog‘iga javob berib, to‘ldiruvchi bo‘ladi: Ustozimdan maslahat oldim. Ba’zan -dan harakatning sababini bildiradi, nima sababdan? so‘rog‘iga javob beradi va sabab holi bo‘ladi: Charchoqdan uxlab qoldi.
Namunalar
Toshkentdan Samarqandga yo‘l oldik — «Toshkentdan»: qayerdan? o‘rin holi.
U xursandlikdan kuldi — «xursandlikdan»: nima sababdan? sabab holi.
Sinfda faoliyat
«Qayerdan keldim?»: o‘quvchi sirli joyni tanlaydi, boshqalar «Qayerdan keldingiz?» deb so‘raydi, javob chiqish kelishigida bo‘ladi.
Mashq
1
Chiqish kelishigi qo‘shimchasi nima?
-dan.
2
«Bozor» va «ertalab» so‘zlarini chiqish kelishigida yozing.
Bozordan, ertalabdan.
3
«Qo‘rquvdan yig‘ladi» gapida «qo‘rquvdan» qanday hol?
Sabab holi.
4
Nima uchun «bu + dan» = «bundan» deb yoziladi?
Chunki ko‘rsatish olmoshi bilan kelishik qo‘shimchasi orasiga n orttiriladi.