ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Chiqish kelishigi, ot kesim va kelishikni mustahkamlash

Darslar 36–38 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
36

Chiqish kelishigi shakli

Darslik: 67–68-betlar
MaqsadChiqish kelishigi shaklini va uning ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
chiqish kelishigi · ablative case-dan · ablative suffixsabab holi · adverbial of reasonboshlanish nuqtasi · starting point
Tushuntirish

Chiqish kelishigining qo‘shimchasi -dan; u odatda harakat qayerdan, qachondan yoki kimdan boshlanganini ko‘rsatadi. Joy nomlarida qayerdan? so‘rog‘iga javob beradi va o‘rin holi bo‘ladi: Qishloqdan xat keldi. Vaqtni bildiruvchi so‘zlarda qachon? (qachondan?) so‘rog‘iga javob beradi va payt holi bo‘ladi: Tushdan keyin yomg‘ir yog‘di. Shaxs yoki narsa nomlarida kimdan?, nimadan? so‘rog‘iga javob berib, to‘ldiruvchi bo‘ladi: Ustozimdan maslahat oldim. Ba’zan -dan harakatning sababini bildiradi, nima sababdan? so‘rog‘iga javob beradi va sabab holi bo‘ladi: Charchoqdan uxlab qoldi.

So‘roqVazifaMisol
qayerdan?o‘rin holiqishloqdan
qachon(dan)?payt holitushdan keyin
kimdan? nimadan?to‘ldiruvchiustozimdan
nima sababdan?sabab holiquvonchdan
daraxto‘zak-dankelishikdaraxtdan

daraxtdan = daraxt + dan

Chiqish kelishigi: kimdan? nimadan?

Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Navbatchi daftarga «Kitoblar kutubxonadan, to‘plar sport zalidan olindi» deb yozadi. Chiqish kelishigi narsa qayerdan olinganini ko‘rsatadi va keyin kerak bo‘lsa, uni qayerga qaytarishni biladi.

Kim ishlatadi

Dispetcherlar yo‘nalish boshlanadigan joyni belgilaydi, kuryerlar buyum qayerdan olinishini yozadi, gidlar sayohat nuqtasini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun maktabga yoki uyga qanday yetib kelganingizni «qayerdan?» savoliga javob beradigan ikki so‘z bilan tavsiflang.

Namunalar
Toshkentdan Samarqandga yo‘l oldik — «Toshkentdan»: qayerdan? o‘rin holi.
U xursandlikdan kuldi — «xursandlikdan»: nima sababdan? sabab holi.
Sinfda faoliyat

«Qayerdan keldim?»: o‘quvchi sirli joyni tanlaydi, boshqalar «Qayerdan keldingiz?» deb so‘raydi, javob chiqish kelishigida bo‘ladi.

Mashq
1
Chiqish kelishigi qo‘shimchasi nima?
2
«Bozor» va «ertalab» so‘zlarini chiqish kelishigida yozing.
3
«Qo‘rquvdan yig‘ladi» gapida «qo‘rquvdan» qanday hol?
4
Nima uchun «bu + dan» = «bundan» deb yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin: ustaxona tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →