☰ Mundarija · Ona tili

Teng bog‘lovchilar; sof va vazifadosh bog‘lovchilar

Darslar 49–50 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
49

Teng bog‘lovchilar

Darslik: 89–90-betlar
MaqsadTeng bog‘lovchilarni va ularning ma’no turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
teng bog‘lovchi · coordinating conjunctionbiriktiruv · connectiveayiruv · disjunctivezidlov · adversative
Tushuntirish

Teng bog‘lovchilar huquqi teng — biri ikkinchisiga bo‘ysunmaydigan — uyushiq bo‘laklarni yoki qo‘shma gapdagi sodda gaplarni ulaydi. Ma’nosiga qarab ularning to‘rt turi ajratiladi. Biriktiruv bog‘lovchilari (va, hamda) qismlarni bir-biriga qo‘shib beradi. Ayiruv bog‘lovchilari (yo, yoki, goh ... goh) qismlardan birini tanlash yoki ularning navbatlashishini bildiradi. Zidlov bog‘lovchilari (ammo, lekin, biroq, balki) qismlarni bir-biriga qarama-qarshi qo‘yadi, inkor bog‘lovchisi (na ... na) esa ikkala qismni ham inkor qiladi. Yozuvda zidlov bog‘lovchisidan va takrorlanib kelgan bog‘lovchining ikkinchi qismidan oldin vergul qo‘yiladi.

Namunalar
Olma va anor pishdi (biriktiruv); yo choy, yo qahva (ayiruv).
U kuldi, lekin gapirmadi (zidlov); na yomg‘ir, na shamol (inkor).
Sinfda faoliyat

Bog‘lovchi poyezdi: bir o‘quvchi gap boshlaydi, ikkinchisi teng bog‘lovchi bilan davom ettiradi, uchinchisi uning turini aytadi.

Mashq
1
Teng bog‘lovchilar necha turga bo‘linadi? Nomlang.
2
Har bir turdan bittadan bog‘lovchi ayting.
3
«Tez yugurdi, biroq yetolmadi» gapida zidlov bog‘lovchisini toping.
4
Nima uchun «ammo» oldidan vergul qo‘yiladi?