Kishilik olmoshlari
Kishilik olmoshlari nutqdagi uch shaxsni — gapirayotgan, tinglayotgan va gap borayotgan kishini — ko‘rsatadi. Gapirayotgan kishi 1-shaxs (men, biz), unga quloq solayotgan kishi 2-shaxs (sen, siz), suhbatda qatnashmayotgan har qanday kishi yoki narsa 3-shaxs (u, ular) hisoblanadi. Men, sen, u — birlik, biz, siz (sizlar), ular — ko‘plik shakllari. Ba’zan ko‘plik shakli bitta kishi uchun ishlatiladi: o‘zini ko‘z-ko‘z qilmaslik uchun «Biz musobaqada yutdik» deyiladi, hurmat uchun esa «Siz», «Ular» deb murojaat qilinadi. Hurmat «siz»idan farqlash uchun ko‘plikda «sizlar» ishlatiladi. Men, sen olmoshlariga -ning, -ni, -niki qo‘shilganda bitta n tushib qoladi: mening, seni, meniki.
| Shaxs | Birlik | Ko‘plik |
|---|---|---|
| 1-shaxs | men | biz |
| 2-shaxs | sen | siz (sizlar) |
| 3-shaxs | u | ular |
Bir o‘quvchi qo‘shnisiga «siz» deydi, sinfdoshiga esa «sen» deydi. Ikki so‘z ham bitta odamni bildiradi, ammo hurmat darajasi boshqacha.
Qabul xonasida ishlovchilar mijozga hurmat bilan murojaat qiladi, mehmon kutib oluvchilar odobli gapiradi, tarjimonlar murojaat shaklini to‘g‘ri tanlaydi.
Bugun uch kishiga (tengdosh, katta yoshli, kichik) aytmoqchi bo‘lgan bir xil savolni qaysi shaklda berishingizni o‘ylab ko‘ring.
Jadval to‘ldirish: 1-, 2-, 3-shaxs va birlik / ko‘plik ustunli jadval chizing va kishilik olmoshlarini joylang.