ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Kishilik, o‘zlik va so‘roq olmoshlari

Darslar 14–16 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
14

Kishilik olmoshlari

Darslik: 23–25-betlar
MaqsadKishilik olmoshlarini, ularning shaxs va sonini bilish; biz, siz, ular olmoshlarining ko‘chma qo‘llanishini tushunish.
Yangi so‘zlar
kishilik olmoshi · personal pronounshaxs · personbirlik · singularko‘plik · plural
Tushuntirish

Kishilik olmoshlari nutqdagi uch shaxsni — gapirayotgan, tinglayotgan va gap borayotgan kishini — ko‘rsatadi. Gapirayotgan kishi 1-shaxs (men, biz), unga quloq solayotgan kishi 2-shaxs (sen, siz), suhbatda qatnashmayotgan har qanday kishi yoki narsa 3-shaxs (u, ular) hisoblanadi. Men, sen, u — birlik, biz, siz (sizlar), ular — ko‘plik shakllari. Ba’zan ko‘plik shakli bitta kishi uchun ishlatiladi: o‘zini ko‘z-ko‘z qilmaslik uchun «Biz musobaqada yutdik» deyiladi, hurmat uchun esa «Siz», «Ular» deb murojaat qilinadi. Hurmat «siz»idan farqlash uchun ko‘plikda «sizlar» ishlatiladi. Men, sen olmoshlariga -ning, -ni, -niki qo‘shilganda bitta n tushib qoladi: mening, seni, meniki.

ShaxsBirlikKo‘plik
1-shaxsmenbiz
2-shaxssensiz (sizlar)
3-shaxsuular
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi qo‘shnisiga «siz» deydi, sinfdoshiga esa «sen» deydi. Ikki so‘z ham bitta odamni bildiradi, ammo hurmat darajasi boshqacha.

Kim ishlatadi

Qabul xonasida ishlovchilar mijozga hurmat bilan murojaat qiladi, mehmon kutib oluvchilar odobli gapiradi, tarjimonlar murojaat shaklini to‘g‘ri tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun uch kishiga (tengdosh, katta yoshli, kichik) aytmoqchi bo‘lgan bir xil savolni qaysi shaklda berishingizni o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Men o‘qiyman, sen yozasan, u chizadi. Biz, siz, ular — ko‘plik.
Opa, siz kecha qayerda edingiz? — «siz» bir kishiga hurmat bilan aytilgan.
Sinfda faoliyat

Jadval to‘ldirish: 1-, 2-, 3-shaxs va birlik / ko‘plik ustunli jadval chizing va kishilik olmoshlarini joylang.

Mashq
1
Kishilik olmoshlarini shaxs va songa ko‘ra ayting.
2
«Men» olmoshiga -ning, -ni, -niki qo‘shing.
3
«Siz» olmoshi qachon bir kishiga aytiladi?
4
Nima uchun kamtarlikni bildirish uchun «biz» ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir chuvalchanglari qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →