☰ Mundarija · Ona tili

Kishilik, o‘zlik va so‘roq olmoshlari

Darslar 14–16 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
14

Kishilik olmoshlari

Darslik: 23–25-betlar
MaqsadKishilik olmoshlarini, ularning shaxs va sonini bilish; biz, siz, ular olmoshlarining ko‘chma qo‘llanishini tushunish.
Yangi so‘zlar
kishilik olmoshi · personal pronounshaxs · personbirlik · singularko‘plik · plural
Tushuntirish

Kishilik olmoshlari nutqdagi uch shaxsni — gapirayotgan, tinglayotgan va gap borayotgan kishini — ko‘rsatadi. Gapirayotgan kishi 1-shaxs (men, biz), unga quloq solayotgan kishi 2-shaxs (sen, siz), suhbatda qatnashmayotgan har qanday kishi yoki narsa 3-shaxs (u, ular) hisoblanadi. Men, sen, u — birlik, biz, siz (sizlar), ular — ko‘plik shakllari. Ba’zan ko‘plik shakli bitta kishi uchun ishlatiladi: o‘zini ko‘z-ko‘z qilmaslik uchun «Biz musobaqada yutdik» deyiladi, hurmat uchun esa «Siz», «Ular» deb murojaat qilinadi. Hurmat «siz»idan farqlash uchun ko‘plikda «sizlar» ishlatiladi. Men, sen olmoshlariga -ning, -ni, -niki qo‘shilganda bitta n tushib qoladi: mening, seni, meniki.

Namunalar
Men o‘qiyman, sen yozasan, u chizadi. Biz, siz, ular — ko‘plik.
Opa, siz kecha qayerda edingiz? — «siz» bir kishiga hurmat bilan aytilgan.
Sinfda faoliyat

Jadval to‘ldirish: 1-, 2-, 3-shaxs va birlik / ko‘plik ustunli jadval chizing va kishilik olmoshlarini joylang.

Mashq
1
Kishilik olmoshlarini shaxs va songa ko‘ra ayting.
2
«Men» olmoshiga -ning, -ni, -niki qo‘shing.
3
«Siz» olmoshi qachon bir kishiga aytiladi?
4
Nima uchun kamtarlikni bildirish uchun «biz» ishlatiladi?