Biriktiruv bog‘lovchilar
Biriktiruv bog‘lovchilari teng huquqli bo‘laklarni yoki gaplarni bir-biriga qo‘shib, birlashtirib beradi. Bu guruhga sof bog‘lovchilar va, hamda; ko‘makchidan o‘tgan «bilan»; yuklamadan o‘tgan -u (-yu), -da va «ham» kiradi. «Ham» bog‘lovchi bo‘lganda ko‘pincha har bir qismdan keyin takrorlanadi: Olma ham, uzum ham pishdi. -u, -yu, -da o‘zidan oldingi so‘zga chiziqcha bilan ulab yoziladi: kecha-yu kunduz, aytdi-yu ketdi, o‘tirdi-da yozdi. Undosh bilan tugagan so‘zdan keyin -u, unli bilan tugagan so‘zdan keyin -yu ishlatiladi: tun-u kun, bola-yu katta.
| Bog‘lovchi | Misol |
|---|---|
| va, hamda | Qalam hamda daftar sotib oldim. |
| ham ... ham | Olma ham, uzum ham pishdi. |
| -u, -yu, -da (chiziqcha bilan) | kecha-yu kunduz; aytdi-yu ketdi; o‘tirdi-da yozdi |
Kutubxona yozuvida «qalam va qog‘oz» o‘rniga «qalam-u qog‘oz» deb ham yoziladi; ikkinchi shakl nutqqa jonli ohang beradi. Bog‘lovchi qo‘shish ma’nosini saqlab, ohangni o‘zgartiradi.
Reklama va tabrik matni yozuvchilari ohangni tanlaydi, muharrirlar imloni tekshiradi, hikoyachilar jonli nutqni yaratadi.
Bir juft narsani (masalan, daftar va qalam) uch xil bog‘lash usuli bilan yozing va qaysi biri sizga yoqishini ayting.
«Va o‘rniga»: jumlalardagi «va» ni hamda, bilan, -u, ham bilan almashtiring va imlosiga e’tibor bering.