☰ Mundarija · Ona tili

Ot, sifat, son va ravish takrori

Darslar 7–8 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
7

Ot, sifat so‘z turkumlari bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 11–12-betlar
MaqsadOt va sifat so‘z turkumlari haqidagi bilimlarni takrorlash: otning yasalishi va turlari, sifatning ma’no guruhlari va darajalari.
Yangi so‘zlar
ot · nounsifat · adjectiveasliy sifat · basic adjectivenisbiy sifat · relative adjective
Tushuntirish

Ot narsani bildiradi va kim?, nima?, qayer? so‘roqlariga javob beradi. Otlar yasalishiga ko‘ra sodda, yasama, qo‘shma, juft va takroriy bo‘ladi: qalam, o‘quvchi, oshxona, ota-ona, qatorma-qator kabi. Ot kelishik va egalik qo‘shimchalari bilan o‘zgaradi. Sifat narsaning belgisini bildiradi va qanday?, qanaqa? so‘roqlariga javob bo‘ladi. Asliy sifatlar (katta, yengil) o‘zi mustaqil belgi bildiradi, nisbiy sifatlar (-li, -siz, -iy kabi qo‘shimchalar bilan) boshqa so‘zdan yasaladi: tuzli, ilmiy. Sifat darajalari: oddiy (baland), qiyosiy (balandroq) va orttirma (eng baland, juda baland). Sifat otlashganda ega yoki to‘ldiruvchi bo‘lib kela oladi.

Namunalar
Bog‘bon — yasama ot (bog‘ + -bon); ona-bola — juft ot.
Mevali, shirin, yangi — sifatlar; mevali — nisbiy, shirin — asliy.
Sinfda faoliyat

«Belgi izlovchilar»: sinfdagi narsalardan beshtasini tanlab, har biriga uchta sifat toping va ularning asliy yoki nisbiy ekanini ayting.

Mashq
1
Ot qanday so‘roqlarga javob bo‘ladi?
2
«Paxtakor», «oshxona», «aka-uka» otlarini tuzilishiga ko‘ra ajrating.
3
«Baland» sifatining qiyosiy va orttirma darajasini yozing.
4
Nima uchun «ilmiy» nisbiy sifat hisoblanadi?