ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Matnda ma’nodosh, shakldosh va zid ma’noli so‘zlar

Darslar 9–10 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
9

Matnda ko‘p ma’noli, ma’nodosh so‘zlardan foydalanish

Darslik: 14-bet
MaqsadMatnda ko‘p ma’noli va ma’nodosh so‘zlardan o‘rinli foydalanishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
ko‘p ma’noli so‘z · polysemous wordma’nodosh so‘z · synonymta’sirchanlik · expressiveness, impacttakror · repetition
Tushuntirish

Matnda so‘zning o‘z ma’noda yoki ko‘chma ma’noda kelayotgani gap ichida bilinadi. Masalan, «Daryo tez oqadi» gapida «oqmoq» o‘z ma’nosida, «Yillar oqib o‘tdi» gapida ko‘chma ma’nosida ishlatilgan. Ma’nodosh so‘zlar bir tushunchani turli tus bilan ifodalaydi: baland, yuqori, yuksak. Ularning har biri har qanday o‘rinda almashavermaydi: «baland ovoz» deymiz, lekin «yuksak ovoz» demaymiz. Ko‘p ma’noli va ma’nodosh so‘zlardan foydalanish matnni boy, ta’sirchan qiladi va bir so‘zning ketma-ket takrorlanishidan saqlaydi.

Gap«oqmoq»
Daryo tez oqadi.o‘z ma’no
Yillar oqib o‘tdi.ko‘chma ma’no
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stiga xabar yozayotgan o‘quvchi «ketdi» so‘zini ketma-ket uch gapda takrorlamaslik uchun «jo‘nadi» va «yo‘l oldi»ni ishlatadi. Matn bir xillikdan chiqib, ravon o‘qiladi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar va yozuvchilar so‘z tanlashda sinonimlardan foydalanadi, sharhlovchilar hissiyotni aniq berish uchun mos so‘zni qidiradi, tarjimonlar eng yaqin ma’noni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz yozgan bir paragrafni oling va ko‘p takrorlangan so‘zni toping; uni boshqa mos so‘z bilan almashtirib o‘qib ko‘ring.

Namunalar
«Mehnat ildizi achchiq, mevasi shirin»: bu gapda «achchiq» va «shirin» ko‘chma ma’noda.
«Yurt, diyor, o‘lka» — ma’nodosh so‘zlar: «Go‘zal diyor» gapini «Go‘zal o‘lka» deb ham aytsa bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Takrorsiz matn»: o‘qituvchi bir so‘z uch marta takrorlangan gap yozadi; siz ma’nodosh so‘zlar bilan uni qayta yozasiz.

Mashq
1
Ma’nodosh so‘zlardan foydalanish matnga nima beradi?
2
«Yurak» so‘zini o‘z va ko‘chma ma’noda gapda ishlating.
3
«Baland», «yuqori», «yuksak» so‘zlaridan mosini qo‘ying: ... cho‘qqi, ... maqsad.
4
Nima uchun ma’nodosh so‘zlar har doim bir-birining o‘rnida kela olmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →