Matnda ko‘p ma’noli, ma’nodosh so‘zlardan foydalanish
Matnda so‘zning o‘z ma’noda yoki ko‘chma ma’noda kelayotgani gap ichida bilinadi. Masalan, «Daryo tez oqadi» gapida «oqmoq» o‘z ma’nosida, «Yillar oqib o‘tdi» gapida ko‘chma ma’nosida ishlatilgan. Ma’nodosh so‘zlar bir tushunchani turli tus bilan ifodalaydi: baland, yuqori, yuksak. Ularning har biri har qanday o‘rinda almashavermaydi: «baland ovoz» deymiz, lekin «yuksak ovoz» demaymiz. Ko‘p ma’noli va ma’nodosh so‘zlardan foydalanish matnni boy, ta’sirchan qiladi va bir so‘zning ketma-ket takrorlanishidan saqlaydi.
| Gap | «oqmoq» |
|---|---|
| Daryo tez oqadi. | o‘z ma’no |
| Yillar oqib o‘tdi. | ko‘chma ma’no |
Do‘stiga xabar yozayotgan o‘quvchi «ketdi» so‘zini ketma-ket uch gapda takrorlamaslik uchun «jo‘nadi» va «yo‘l oldi»ni ishlatadi. Matn bir xillikdan chiqib, ravon o‘qiladi.
Muharrirlar va yozuvchilar so‘z tanlashda sinonimlardan foydalanadi, sharhlovchilar hissiyotni aniq berish uchun mos so‘zni qidiradi, tarjimonlar eng yaqin ma’noni topadi.
O‘zingiz yozgan bir paragrafni oling va ko‘p takrorlangan so‘zni toping; uni boshqa mos so‘z bilan almashtirib o‘qib ko‘ring.
«Takrorsiz matn»: o‘qituvchi bir so‘z uch marta takrorlangan gap yozadi; siz ma’nodosh so‘zlar bilan uni qayta yozasiz.