Tushum kelishigi shakli
Tushum kelishigining qo‘shimchasi -ni, so‘rog‘i kimni?, nimani?, qayerni?. Bu shakldagi so‘z harakat bevosita o‘tadigan narsani bildiradi, shuning uchun o‘timli fe’lga bog‘lanadi va gapda doim to‘ldiruvchi bo‘ladi: Ukam derazani ochdi. Agar shunday so‘z fe’lning yonida tursa va umuman narsani bildirsa, -ni ko‘pincha tushirib qoldiriladi: Ukam deraza ochdi. Lekin so‘z bilan fe’l orasida boshqa so‘z bo‘lsa, so‘z kishi ismi yoki joy nomi, olmosh yoki sifatdosh bo‘lsa, -ni albatta yoziladi: Derazani asta ochdi; Nodirani kutdim; Uni tanidim; Ko‘rganimni aytdim.
| Misol | |
|---|---|
| -ni tushishi mumkin | Ukam derazani ochdi — Ukam deraza ochdi |
| -ni albatta yoziladi | Derazani asta ochdi; Nodirani kutdim; Uni tanidim |
kitobni = kitob + ni
Tushum kelishigi: kimni? nimani?
Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik
Rasm o‘qituvchisi «Qalamni va chizg‘ichni oling» deydi. Tushum kelishigi ish nimaga qaratilganini aniq ko‘rsatadi, o‘quvchilar esa kerakli narsani oladi.
Yo‘riqnoma yozuvchilar, ish taqsimlovchi rahbarlar va retsept mualliflari harakat nimaga qaratilganini aniq ko‘rsatadi.
Bugungi rejangizdan uchta ishni «nimani?» savoliga javob beradigan so‘z bilan yozib chiqing.
«-ni bormi?»: o‘qituvchi gap aytadi («Men non yedim», «Men nonni mazali yedim»), siz -ni o‘rnini asoslang.