56
Ergashtiruvchi bog‘lovchilar
Darslik: 102–103-betlar
MaqsadErgashtiruvchi bog‘lovchilarni va ularning vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
ergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctiontobe munosabat · dependent relationbosh gap · main clauseergash gap · subordinate clause
Tushuntirish
Ergashtiruvchi bog‘lovchilar teng huquqli bo‘lmagan, ya’ni biri ikkinchisiga bo‘ysunadigan bo‘laklar yoki gaplarni bog‘laydi. Bu guruhga chunki, negaki, ya’ni, agar, garchi kabi bog‘lovchilar kiradi. Qo‘shma gapda ular tobe qismni — ergash gapni — asosiy qism, ya’ni bosh gap bilan bog‘laydi va unga sabab, shart, izoh kabi ma’no beradi. Teng bog‘lovchidan farqi shundaki, bu yerda qismlar teng emas: ergash gap bosh gapdagi fikrni to‘ldirib, unga xizmat qiladi. Ergashtiruvchi bog‘lovchi ko‘pincha ergash gapning boshida turadi va undan oldin vergul qo‘yiladi.
Namunalar
Kechikdim, chunki avtobus kelmadi — ergash gap sababni bildiradi.
Agar vaqt bo‘lsa, kutubxonaga boraman — ergash gap shartni bildiradi.
Sinfda faoliyat
Ergashtiruvchi bog‘lovchi bilan «Nega?»: o‘qituvchi savol beradi (Nega kechikding?), siz «chunki» bilan javob berasiz.
Mashq
1
Ergashtiruvchi bog‘lovchilarni sanang.
Chunki, ya’ni, agar, garchi (negaki, agarda, basharti).
2
«Men uyda qoldim, chunki kasal edim» gapida bog‘lovchi nimani bildiradi?
Sababni.
3
Ergash gap oldidan qanday tinish belgisi qo‘yiladi?
Vergul.
4
Nima uchun ergashtiruvchi bog‘lovchi teng bog‘lovchidan farq qiladi?
Ergashtiruvchi bog‘lovchi bir qismni ikkinchisiga tobe qiladi, teng bog‘lovchi esa ikkalasini teng bog‘laydi.