☰ Mundarija · Ona tili

Ergashtiruvchi, sabab va aniqlov bog‘lovchilari

Darslar 56–58 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
56

Ergashtiruvchi bog‘lovchilar

Darslik: 102–103-betlar
MaqsadErgashtiruvchi bog‘lovchilarni va ularning vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
ergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctiontobe munosabat · dependent relationbosh gap · main clauseergash gap · subordinate clause
Tushuntirish

Ergashtiruvchi bog‘lovchilar teng huquqli bo‘lmagan, ya’ni biri ikkinchisiga bo‘ysunadigan bo‘laklar yoki gaplarni bog‘laydi. Bu guruhga chunki, negaki, ya’ni, agar, garchi kabi bog‘lovchilar kiradi. Qo‘shma gapda ular tobe qismni — ergash gapni — asosiy qism, ya’ni bosh gap bilan bog‘laydi va unga sabab, shart, izoh kabi ma’no beradi. Teng bog‘lovchidan farqi shundaki, bu yerda qismlar teng emas: ergash gap bosh gapdagi fikrni to‘ldirib, unga xizmat qiladi. Ergashtiruvchi bog‘lovchi ko‘pincha ergash gapning boshida turadi va undan oldin vergul qo‘yiladi.

Namunalar
Kechikdim, chunki avtobus kelmadi — ergash gap sababni bildiradi.
Agar vaqt bo‘lsa, kutubxonaga boraman — ergash gap shartni bildiradi.
Sinfda faoliyat

Ergashtiruvchi bog‘lovchi bilan «Nega?»: o‘qituvchi savol beradi (Nega kechikding?), siz «chunki» bilan javob berasiz.

Mashq
1
Ergashtiruvchi bog‘lovchilarni sanang.
2
«Men uyda qoldim, chunki kasal edim» gapida bog‘lovchi nimani bildiradi?
3
Ergash gap oldidan qanday tinish belgisi qo‘yiladi?
4
Nima uchun ergashtiruvchi bog‘lovchi teng bog‘lovchidan farq qiladi?