17
Belgilash olmoshlari
Darslik: 30–31-betlar
MaqsadBelgilash olmoshlarini, ularning hosil bo‘lishi va imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
belgilash olmoshi · defining pronounjamlab ko‘rsatmoq · to sum up, to show collectivelyhar · each, everybutun · whole
Tushuntirish
Belgilash olmoshlari ikki xil ma’no beradi. Birinchisi — guruhdagi har bir a’zoni alohida olib ko‘rsatish: buning uchun «har» so‘zi so‘roq olmoshi yoki «bir» so‘zi bilan birga keladi: har kim, har nima, har qachon, har qanday, har qaysi, har bir. Ikkinchisi — guruhni bir butun holda ko‘rsatish: bu ma’noni hamma, barcha, bari, butun olmoshlari beradi. Masalan: Har bir o‘yinchi to‘pni bir martadan tepdi (alohida-alohida); Butun jamoa xursand bo‘ldi (bir butun). Gapda bu olmoshlar ega, aniqlovchi yoki to‘ldiruvchi bo‘lib keladi. «Har» ishtirok etgan olmoshlar ikki so‘zdan iborat va ajratib yoziladi.
Namunalar
Har bir o‘quvchi kitobxon bo‘lsin. — «har bir» to‘pdan bittasini ajratadi.
Hamma maktabga yig‘ildi; butun sinf jim edi. — jamlab ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
«Hamma yoki har kim?»: o‘qituvchi gap boshlaydi, siz mosini tanlab, belgilash olmoshi bilan tugatasiz.
Mashq
1
Belgilash olmoshlari qaysilar?
Hamma, barcha, bari, butun, har kim, har nima, har qanday, har bir, har qaysi.
2
«Har» so‘zi bilan to‘rtta belgilash olmoshi hosil qiling.
Har kim, har nima, har qachon, har qanday.
3
«Hamma bayramga tayyorlandi» gapida «hamma» nimani bildiradi?
Barcha shaxslarni jamlab ko‘rsatadi.
4
Nima uchun «har kim» ajratib yoziladi?
Chunki u ikki alohida so‘zdan — «har» va «kim»dan tuzilgan.