22
Juft va takroriy olmoshlar. Ularning imlosi
Darslik: 39–40-betlar
MaqsadJuft va takroriy olmoshlarning imlosini, olmoshlardan yasalgan so‘z va iboralarni bilish.
Yangi so‘zlar
juft olmosh · paired pronountakroriy olmosh · repeated pronouno‘zboshimcha · self-willedibora · set phrase
Tushuntirish
Juft olmosh ikki xil, lekin ma’nosi bir-biriga yaqin olmoshning birga qo‘llanishidan tuziladi: u-bu, sen-men, siz-biz. Takroriy olmoshda esa bitta olmosh ikki marta aytiladi: kim-kim, nima-nima, o‘sha-o‘sha. Ikkala turda ham qismlar orasiga chiziqcha qo‘yiladi. Olmoshlar yangi so‘z yasash uchun ham asos bo‘ladi: «o‘z» va «men» olmoshlaridan o‘zboshimcha, o‘zbilarmon, manman kabi sifatlar hosil bo‘lgan. O‘zidan ketmoq, o‘ziga kelmoq kabi birikmalar esa iboradir: ularning umumiy ma’nosini tarkibidagi so‘zlarni birma-bir tarjima qilib tushunib bo‘lmaydi.
Namunalar
U-bu haqida gapirib o‘tirmay, ishga kirishdik. — juft olmosh, chiziqcha bilan.
Bayramda kim-kim kelganini daftarga yozib qo‘ydim. — takroriy olmosh, chiziqcha bilan.
Sinfda faoliyat
«Chiziqcha qo‘yamiz»: o‘qituvchi so‘zlarni diktant qiladi; siz juft va takroriy olmoshlarni chiziqcha bilan yozasiz.
Mashq
1
Juft va takroriy olmoshlar qanday yoziladi?
Qismlari chiziqcha bilan yoziladi.
2
Juft olmosh va takroriy olmoshdan bittadan misol yozing.
Juft: sen-men; takroriy: kim-kim.
3
«O‘zboshimcha» so‘zi qaysi so‘z turkumiga kiradi va qanday hosil bo‘lgan?
Sifat; «o‘z» olmoshi asosida yasalgan.
4
Nima uchun «o‘ziga kelmoq» ibora hisoblanadi?
Chunki uning ma’nosi (hushiga kelmoq) alohida so‘zlar ma’nosidan farq qiladi.