Juft va takroriy olmoshlar. Ularning imlosi
Juft olmosh ikki xil, lekin ma’nosi bir-biriga yaqin olmoshning birga qo‘llanishidan tuziladi: u-bu, sen-men, siz-biz. Takroriy olmoshda esa bitta olmosh ikki marta aytiladi: kim-kim, nima-nima, o‘sha-o‘sha. Ikkala turda ham qismlar orasiga chiziqcha qo‘yiladi. Olmoshlar yangi so‘z yasash uchun ham asos bo‘ladi: «o‘z» va «men» olmoshlaridan o‘zboshimcha, o‘zbilarmon, manman kabi sifatlar hosil bo‘lgan. O‘zidan ketmoq, o‘ziga kelmoq kabi birikmalar esa iboradir: ularning umumiy ma’nosini tarkibidagi so‘zlarni birma-bir tarjima qilib tushunib bo‘lmaydi.
| Tur | Yoziladi | Misol |
|---|---|---|
| juft | chiziqcha bilan | sen-men |
| takroriy | chiziqcha bilan | o‘sha-o‘sha |
Maktab oldidagi joyni so‘rashganda bola «o‘sha-o‘sha eski chinor yonida» deb javob beradi. Takroriy olmosh «aynan o‘zimiz bilgan o‘sha joy» degan ohangni beradi.
Hikoyachilar jonli nutqda bunday so‘zlardan foydalanadi, sahnaga matn yozuvchilar ravon so‘zlashuvni ifodalaydi, tarjimonlar iboralar ma’nosini saqlaydi.
Kundalik gapingizdan «o‘sha-o‘sha», «nima-nima» kabi juft yoki takroriy olmoshli bitta iborani eslab, uni to‘g‘ri yozib qo‘ying.
«Chiziqcha qo‘yamiz»: o‘qituvchi so‘zlarni diktant qiladi; siz juft va takroriy olmoshlarni chiziqcha bilan yozasiz.