Ayiruv-chegaralov yuklamalari
Ayiruv-chegaralov yuklamalari biror narsani boshqalardan ajratib, uni chegaralab ko‘rsatadi: «boshqasi emas, aynan shu» yoki «shundan ortiq emas» degan ma’no beradi. Bu guruhga faqat va -gina (-kina, -qina) kiradi; «xolos» so‘zi ham gap oxirida kelib, shunga yaqin ma’noni bildiradi. Masalan: Faqat Dilshod javob berdi; Bir martagina ko‘rdim, xolos. -gina so‘zga qo‘shib yoziladi va oldingi tovushga moslashadi: k dan keyin -kina, q dan keyin -qina: kecha+gina — kechagina, yurak+kina — yurakkina, oq+qina — oqqina. -gina ba’zan yuklama emas, erkalash ma’nosini beruvchi lug‘aviy shakl qo‘shimchasi bo‘ladi: qizgina, uychagina.
| Yuklama | Misol |
|---|---|
| faqat | Faqat Dilshod javob berdi. |
| -gina (-kina, -qina) | kechagina, yurakkina |
| xolos | Bir martagina ko‘rdim, xolos. |
Maktab e’lonida «Faqat sinfdoshlarga» yoki «mehmonlargina» deb cheklov qo‘yiladi. Ajratuvchi-chegaralovchi yuklamalar doira kimlar bilan cheklanishini bildiradi.
Qoida va shartnoma muharrirlari cheklovlarni aniq yozadi, e’lon yozuvchilar kimga mo‘ljallanganini bildiradi, tadbir tashkilotchilari ishtirokchilarni belgilaydi.
Cheklov bildiruvchi uch gap yozing: biri «faqat» bilan, biri «-gina» bilan, biri boshqa so‘z bilan.
«Faqat shu!»: o‘quvchilar faqat va -gina bilan chegaralovchi gaplar tuzadilar (Menda ikkitagina qalam bor).