☰ Mundarija · Ona tili

Ayiruv-chegaralov va kuchaytiruv-ta’kid yuklamalari

Darslar 64–65 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
64

Ayiruv-chegaralov yuklamalari

Darslik: 114–115-betlar
MaqsadAyiruv-chegaralov yuklamalarini (faqat, -gina) va ularning imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
ayiruv-chegaralov yuklamasi · distinguishing-limiting particlefaqat · only-gina · only, just (suffix)xolos · that is all
Tushuntirish

Ayiruv-chegaralov yuklamalari biror narsani boshqalardan ajratib, uni chegaralab ko‘rsatadi: «boshqasi emas, aynan shu» yoki «shundan ortiq emas» degan ma’no beradi. Bu guruhga faqat va -gina (-kina, -qina) kiradi; «xolos» so‘zi ham gap oxirida kelib, shunga yaqin ma’noni bildiradi. Masalan: Faqat Dilshod javob berdi; Bir martagina ko‘rdim, xolos. -gina so‘zga qo‘shib yoziladi va oldingi tovushga moslashadi: k dan keyin -kina, q dan keyin -qina: kecha+gina — kechagina, yurak+kina — yurakkina, oq+qina — oqqina. -gina ba’zan yuklama emas, erkalash ma’nosini beruvchi lug‘aviy shakl qo‘shimchasi bo‘ladi: qizgina, uychagina.

Namunalar
Bugun faqat bitta dars bo‘ldi — faqat: bitta darsni chegaralayapti.
Menda kitobgina bor, qalam yo‘q — -gina: faqat kitob.
Sinfda faoliyat

«Faqat shu!»: o‘quvchilar faqat va -gina bilan chegaralovchi gaplar tuzadilar (Menda ikkitagina qalam bor).

Mashq
1
Ayiruv-chegaralov yuklamalari qaysilar?
2
«Kitob», «ko‘ylak», «tovuq» so‘zlariga -gina yuklamasini qo‘shing.
3
«Faqat sen bilasan» va «Senga faqat bir narsa kerak» gaplaridagi yuklamani toping.
4
Nima uchun «qizgina»dagi -gina har doim yuklama emas?