ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shimchalar, leksikologiya va fe’l takrori

Darslar 4–6 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
4

Qo‘shimchalar va ularning imlosi bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 8-bet
MaqsadQo‘shimchalarning uch turini (so‘z yasovchi, lug‘aviy shakl yasovchi, sintaktik shakl yasovchi) farqlash va imlosini eslash.
Yangi so‘zlar
qo‘shimcha · suffixso‘z yasovchi · word-forminglug‘aviy shakl · lexical formsintaktik shakl · syntactic (relation) form
Tushuntirish

Qo‘shimcha so‘zning o‘zagiga qo‘shilib, yangi so‘z yoki so‘z shakli hosil qiladi. So‘z yasovchi qo‘shimchalar yangi ma’noli so‘z yasaydi: o‘qi — o‘quvchi, tosh — toshloq, ilm — ilmiy. Lug‘aviy shakl yasovchi qo‘shimchalar so‘z ma’nosini o‘zgartirmay, unga ko‘plik, kichraytirish-erkalash, daraja kabi qo‘shimcha ma’no beradi: kitob — kitoblar, gul — gulcha, katta — kattaroq. Sintaktik shakl yasovchi qo‘shimchalar (kelishik, egalik, -man, -san kabi) so‘zni gapdagi boshqa so‘zlarga bog‘laydi. Qo‘shimchalar asosga qo‘shib yoziladi.

o‘qi — o‘quvchitosh — toshloqilm — ilmiySo‘z yasovchikitob — kitoblaruy — uychakatta — kattaroqLug‘aviy shaklkelishikegalik-man, -sanSintaktik shaklQo‘shimchalar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabning tabiat burchagida o‘quvchilar bir qutiga «toshlar», rasmga esa «toshloq» deb yozadi. Qo‘shimcha ma’noni o‘zgartiradi: biri ko‘p tosh, ikkinchisi toshi ko‘p joy.

Kim ishlatadi

Lug‘at tuzuvchilar yangi so‘zlar yasalishini o‘rganadi, tarjimonlar so‘z shakllarini aniq tanlaydi, o‘qituvchilar yozma ishlardagi xatolarni tuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir so‘zni tanlang va unga uch xil qo‘shimcha qo‘shib ko‘ring; qaysi biri yangi so‘z yasaganini, qaysi biri faqat shaklni o‘zgartirganini aytib bering.

Namunalar
Ish — ishchi: -chi qo‘shimchasi yangi so‘z yasadi.
Daraxt — daraxtlar (lug‘aviy shakl), daraxtning (sintaktik shakl).
Sinfda faoliyat

«Qo‘shimcha ustaxonasi»: bitta so‘zni (masalan, bola) olib, unga uch xil qo‘shimchani navbat bilan qo‘shing va turini ayting.

Mashq
1
Qo‘shimchalar necha turga bo‘linadi? Nomlang.
2
«Paxta» so‘ziga -kor qo‘shing va qo‘shimcha turini ayting.
3
Gullarga, qalamcha, ustozning so‘zlaridagi qo‘shimchalarni turiga ko‘ra ajrating.
4
Nima uchun «-lar» yangi so‘z yasamaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuyoshli qishloqqa yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →