His-hayajon undovlari
His-hayajon undovlari insonning ichki kechinmasini bir so‘z bilan ifodalaydi: xursandlik, maqtov, hayrat, afsus, norozilik, jahl, og‘riq va hokazo. Masalan: oho, balli (xursandlik, maqtov), iya (hayrat), attang, eh (afsus), uf (charchoq, norozilik), voy (og‘riq, qo‘rquv). Bunday undov yakka o‘zi butun bir undov gap bo‘lishi mumkin: Balli! Yoki u gap ichida kelib, butun gapni undov gapga aylantiradi: Iya, qor yog‘ibdi-ku! Ikkala holda ham gap oxiriga undov belgisi qo‘yiladi. Bitta undovni qanday ohangda aytishga qarab u turli his-tuyg‘uni bildirishi mumkin: «voy» ham og‘riqni, ham hayratni ifodalaydi.
| His-tuyg‘u | Undov |
|---|---|
| xursandlik, maqtov | oho, balli |
| hayrat | iya |
| afsus | attang, eh |
| charchoq, norozilik | uf |
| og‘riq, qo‘rquv | voy |
Testda yaxshi baho olgan o‘quvchi quvonchdan «Yashasin!» deb yuboradi, esdan chiqqan narsa uchun esa «Afsus» deydi. Tuyg‘u undovlari ichki kechinmani tezda bildiradi.
Aktyorlar tuyg‘uni ovoz bilan ifodalaydi, ssenariy yozuvchilar muloqotga jon kiritadi, bolalar psixologlari hissiyotni so‘z bilan aytishga o‘rgatadi.
Bugungi uch holat uchun (quvonch, xafagarchilik, hayrat) mos undov so‘zlarini o‘ylab toping.
Hissiyot teatri: o‘quvchilar tasvirlangan holatga mos his-hayajon undovini ovoz bilan ifodalaydi.