69
His-hayajon undovlari
Darslik: 123-bet
MaqsadHis-hayajon undovlarini va ularning gapdagi qo‘llanishini bilish.
Yangi so‘zlar
his-hayajon undovi · interjection of feelingquvonch · joyhayron qolish · surprisenorozilik · displeasure
Tushuntirish
His-hayajon undovlari insonning ichki kechinmasini bir so‘z bilan ifodalaydi: xursandlik, maqtov, hayrat, afsus, norozilik, jahl, og‘riq va hokazo. Masalan: oho, balli (xursandlik, maqtov), iya (hayrat), attang, eh (afsus), uf (charchoq, norozilik), voy (og‘riq, qo‘rquv). Bunday undov yakka o‘zi butun bir undov gap bo‘lishi mumkin: Balli! Yoki u gap ichida kelib, butun gapni undov gapga aylantiradi: Iya, qor yog‘ibdi-ku! Ikkala holda ham gap oxiriga undov belgisi qo‘yiladi. Bitta undovni qanday ohangda aytishga qarab u turli his-tuyg‘uni bildirishi mumkin: «voy» ham og‘riqni, ham hayratni ifodalaydi.
Namunalar
Balli, juda yaxshi natija! — quvonch, maqtov.
Uf, qanday issiq! — noqulaylik; Attang, kech qolibman! — afsus.
Sinfda faoliyat
Hissiyot teatri: o‘quvchilar tasvirlangan holatga mos his-hayajon undovini ovoz bilan ifodalaydi.
Mashq
1
His-hayajon undovlari qanday his-tuyg‘ularni bildiradi?
Quvonch, hayron qolish, norozilik, g‘azab, og‘riq, erkalash kabi.
2
Ikkita quvonch va ikkita afsus bildiruvchi undov yozing.
Quvonch: oho, balli; afsus: attang, eh.
3
«Oh, qanday go‘zal!» gapi qanday gap bo‘ladi?
Undov gap; oxirida undov belgisi qo‘yiladi.
4
Nima uchun «Voy» yolg‘iz o‘zi gap bo‘la oladi?
Chunki u butun his-hayajonni bildiradi, undov gap vazifasini bajaradi.