71
Taqlid so‘zlar
Darslik: 126–127-betlar
MaqsadTaqlid so‘zlar haqida tushuncha olish; tovushga va holatga taqlid so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
taqlid so‘z · imitative wordtovushga taqlid · imitation of soundholatga taqlid · imitation of stateovoz · sound, voice
Tushuntirish
Taqlid so‘zlar tabiatdagi turli ovozlarni yoki narsalarning ko‘rinishi, harakat holatini so‘z orqali «nusxalab» beradi. Nimaga taqlid qilishiga qarab ular ikki turga bo‘linadi. Tovushga taqlid so‘zlar quloq bilan eshitiladigan ovozni beradi: vov-vov (it), chiq-chiq (soat), biqir-biqir (qaynayotgan suv). Holatga taqlid so‘zlar esa ko‘z bilan ko‘riladigan holat yoki harakatni tasvirlaydi: milt-milt (uzoqdagi chiroq), dir-dir (titrash), lim-lim (to‘la idish). Taqlid so‘zlar tasvirni jonli qiladi, shuning uchun badiiy matn va ertaklarda ko‘p uchraydi.
Namunalar
Soat chiq-chiq qiladi — tovushga taqlid; yulduzlar milt-milt yonadi — holatga taqlid.
Barglar shitir-shitir qildi, qozon biqir-biqir qaynadi — tovushga taqlid.
Sinfda faoliyat
Tovush teatri: o‘quvchilar tovushga taqlid so‘zlarni ovoz bilan ijro etadi, boshqalar nimaga taqlid ekanini topadi.
Mashq
1
Taqlid so‘zlar deb nimaga aytiladi?
Narsalarning tovushiga va holatiga taqlidni bildirgan so‘zlar.
2
Taqlid so‘zlar nimaga qarab necha xil bo‘ladi?
Ikki xil: tovushga va holatga taqlid so‘zlar.
3
«Dir-dir titradi» va «vov-vov qildi» dagi taqlid so‘zlarni turiga ko‘ra ajrating.
Dir-dir — holatga taqlid; vov-vov — tovushga taqlid.
4
Nima uchun taqlid so‘zlar tasviriy nutqda ko‘p qo‘llanadi?
Chunki ular ovoz va holatni jonli, ko‘z oldiga keltirib beradi.