Til va nutq
Til — odamlar bir-biri bilan fikr almashadigan eng muhim aloqa vositasi. Til so‘zlar va ularni bog‘lash qoidalaridan iborat bo‘lib, jamiyatda yillar davomida shakllanadi. Nutq esa tilning amalda qo‘llanishi: biz gapirganimizda yoki yozganimizda til nutqqa aylanadi. Nutq og‘zaki va yozma bo‘ladi. O‘zbek tili ona tilimiz sanaladi, chunki biz uni oiladan, ona allasidan, yaqinlarimiz bilan muloqotdan o‘rganamiz. 1989-yil 21-oktyabrda o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan; shu sababli u davlat idoralarida, maktabda va rasmiy yig‘inlarda qo‘llanadi.
| Til | Nutq | |
|---|---|---|
| Mohiyati | so‘zlar va qoidalar tizimi | tilning amalda qo‘llanishi |
| Turlari | — | og‘zaki, yozma |
Maktab yig‘ilishida e’lon ovoz chiqarib o‘qiladi va xuddi shu matn e’lonlar taxtasiga ham yopishtiriladi. Eshitmay qolganlar uni o‘qib biladi, o‘qiy olmaganlar esa eshitib tushunadi.
Radio va televideniye diktorlari, e’lon yozuvchi xodimlar, har kuni oilasi va do‘stlari bilan suhbatlashadigan har bir kishi tilni ishlatadi.
Bugun aytmoqchi bo‘lgan bitta fikringizni avval og‘zaki ayting, so‘ng uni daftarga bir gap bilan yozing va ikki usulning farqini sezing.
«Til va nutq» o‘yini: o‘qituvchi misollar aytadi (lug‘at, nutqdagi gap, yozma xat, qoida), siz «til» yoki «nutq» deb javob berasiz.