ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Til va nutq. Fonetika va imlo takrori

Darslar 1–3 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
1

Til va nutq

Darslik: 3–4-betlar
MaqsadTil va nutq tushunchalarini farqlash; o‘zbek tilining davlat tili va ona tili ekanini anglash.
Yangi so‘zlar
til · languagenutq · speechdavlat tili · state languageona tili · mother tongue
Tushuntirish

Til — odamlar bir-biri bilan fikr almashadigan eng muhim aloqa vositasi. Til so‘zlar va ularni bog‘lash qoidalaridan iborat bo‘lib, jamiyatda yillar davomida shakllanadi. Nutq esa tilning amalda qo‘llanishi: biz gapirganimizda yoki yozganimizda til nutqqa aylanadi. Nutq og‘zaki va yozma bo‘ladi. O‘zbek tili ona tilimiz sanaladi, chunki biz uni oiladan, ona allasidan, yaqinlarimiz bilan muloqotdan o‘rganamiz. 1989-yil 21-oktyabrda o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan; shu sababli u davlat idoralarida, maktabda va rasmiy yig‘inlarda qo‘llanadi.

TilNutq
Mohiyatiso‘zlar va qoidalar tizimitilning amalda qo‘llanishi
Turlari—og‘zaki, yozma
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yig‘ilishida e’lon ovoz chiqarib o‘qiladi va xuddi shu matn e’lonlar taxtasiga ham yopishtiriladi. Eshitmay qolganlar uni o‘qib biladi, o‘qiy olmaganlar esa eshitib tushunadi.

Kim ishlatadi

Radio va televideniye diktorlari, e’lon yozuvchi xodimlar, har kuni oilasi va do‘stlari bilan suhbatlashadigan har bir kishi tilni ishlatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun aytmoqchi bo‘lgan bitta fikringizni avval og‘zaki ayting, so‘ng uni daftarga bir gap bilan yozing va ikki usulning farqini sezing.

Namunalar
Lug‘at, qoidalar va tovushlar tizimi — bu til; sizning bugungi dars javobingiz esa nutq.
telefondagisuhbatog‘zakidevoriy gazetayozmaNutq
Bobongiz aytib bergan ertak — og‘zaki nutq, maktubga yozgan xatingiz — yozma nutq.
Sinfda faoliyat

«Til va nutq» o‘yini: o‘qituvchi misollar aytadi (lug‘at, nutqdagi gap, yozma xat, qoida), siz «til» yoki «nutq» deb javob berasiz.

Mashq
1
Til deb nimaga aytiladi?
2
Til bilan nutq o‘rtasidagi farq nimada?
3
Quyidagilardan qaysi biri yozma nutq: bayram tabrigi, hovlidagi suhbat, radiodagi so‘z?
4
Nega o‘zbek tilini ona tilimiz deymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkspeditsiya klubining birinchi chiqishiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →