1
Til va nutq
Darslik: 3–4-betlar
MaqsadTil va nutq tushunchalarini farqlash; o‘zbek tilining davlat tili va ona tili ekanini anglash.
Yangi so‘zlar
til · languagenutq · speechdavlat tili · state languageona tili · mother tongue
Tushuntirish
Til — odamlar bir-biri bilan fikr almashadigan eng muhim aloqa vositasi. Til so‘zlar va ularni bog‘lash qoidalaridan iborat bo‘lib, jamiyatda yillar davomida shakllanadi. Nutq esa tilning amalda qo‘llanishi: biz gapirganimizda yoki yozganimizda til nutqqa aylanadi. Nutq og‘zaki va yozma bo‘ladi. O‘zbek tili ona tilimiz sanaladi, chunki biz uni oiladan, ona allasidan, yaqinlarimiz bilan muloqotdan o‘rganamiz. 1989-yil 21-oktyabrda o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan; shu sababli u davlat idoralarida, maktabda va rasmiy yig‘inlarda qo‘llanadi.
Namunalar
Lug‘at, qoidalar va tovushlar tizimi — bu til; sizning bugungi dars javobingiz esa nutq.
Bobongiz aytib bergan ertak — og‘zaki nutq, maktubga yozgan xatingiz — yozma nutq.
Sinfda faoliyat
«Til va nutq» o‘yini: o‘qituvchi misollar aytadi (lug‘at, nutqdagi gap, yozma xat, qoida), siz «til» yoki «nutq» deb javob berasiz.
Mashq
1
Til deb nimaga aytiladi?
Odamlar o‘rtasida fikr almashish uchun xizmat qiladigan aloqa vositasi.
2
Til bilan nutq o‘rtasidagi farq nimada?
Til — so‘zlar va qoidalar tizimi, nutq — shu tilning gapirish yoki yozishdagi qo‘llanishi.
3
Quyidagilardan qaysi biri yozma nutq: bayram tabrigi, hovlidagi suhbat, radiodagi so‘z?
Bayram tabrigi.
4
Nega o‘zbek tilini ona tilimiz deymiz?
Chunki uni bolalikdan oilada, yaqinlarimiz bilan muloqotda o‘rganamiz.