39
Yordamchi so‘zlar
Darslik: 72–74-betlar
MaqsadMustaqil va yordamchi so‘zlarni farqlash; yordamchi so‘zlarning turlari va vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
mustaqil so‘z · independent wordyordamchi so‘z · auxiliary wordatash ma’nosi · naming meaninggap bo‘lagi · member of the sentence
Tushuntirish
So‘zlar ikki katta guruhga bo‘linadi. Mustaqil so‘zlar narsa, belgi, miqdor, harakatni nomlaydi (yoki olmosh kabi ularning o‘rnida keladi), biror so‘roqqa javob beradi va gapda ega, kesim, to‘ldiruvchi kabi bo‘lak bo‘lib keladi: ot, sifat, son, olmosh, fe’l, ravish. Yordamchi so‘zlar esa o‘zicha hech narsani nomlamaydi, so‘roqqa javob bermaydi va alohida gap bo‘lagi bo‘lmaydi. Ularning vazifasi — mustaqil so‘zlarni yoki gaplarni o‘zaro bog‘lash yoki ularga qo‘shimcha ma’no yuklash. Yordamchi so‘zlarning uch turi bor: ko‘makchi, bog‘lovchi va yuklama.
Namunalar
«Kitob bilan daftar» — kitob, daftar mustaqil; bilan yordamchi (ko‘makchi/bog‘lovchi).
«Faqat sen bilasan» — faqat yuklama; sen, bilasan mustaqil.
Sinfda faoliyat
Ikki savat: «mustaqil» va «yordamchi». Gapdagi so‘zlarni kartochkalarda ikki savatga ajrating.
Mashq
1
Mustaqil so‘z nima?
Atash ma’nosiga ega, so‘roqqa javob bo‘luvchi va gap bo‘lagi bo‘lib keluvchi so‘z.
2
Yordamchi so‘zlarning turlarini sanang.
Ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama.
3
«Men uchun kitob oling» gapidan yordamchi so‘zni toping.
«Uchun» — ko‘makchi.
4
Nima uchun yordamchi so‘z gap bo‘lagi bo‘lmaydi?
Chunki u atash ma’nosiga ega emas, faqat so‘zlarni bog‘laydi yoki ma’no qo‘shadi.