☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘makchi bilan kelgan so‘zlar va mustahkamlash

Darslar 45–46 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
45

Ko‘makchilar bilan birga kelgan so‘zlarning shakllari

Darslik: 83-bet
MaqsadKo‘makchilar bilan birga kelgan so‘zlarning kelishik shakllarini bilish.
Yangi so‘zlar
boshqaruv · government (which case a word requires)qaramay · in spite ofmuvofiq · in accordance withbuyon · since
Tushuntirish

Ko‘makchi o‘zidan oldin kelgan so‘zning qaysi kelishikda turishini belgilab beradi. Bosh kelishikdagi (qo‘shimchasiz) so‘z bilan bilan, kabi, singari, uchun, sari, sayin, bo‘ylab keladi: ukam bilan, shamol kabi. Jo‘nalish kelishigidagi (-ga) so‘zdan keyin ko‘ra, qaramay, yarasha, asosan, doir, muvofiq turadi: jadvalga ko‘ra, sovuqqa qaramay. «Tomon» ham bosh, ham jo‘nalish kelishigidagi so‘z bilan ishlatiladi. Chiqish kelishigidagi (-dan) so‘zdan keyin keyin, oldin, avval, buyon, boshlab, tashqari, boshqa keladi: tanaffusdan keyin. Old, ost, ust kabi vazifadosh ko‘makchilar qaratqich kelishigidagi so‘z bilan bog‘lanadi, lekin -ning ko‘pincha tushib qoladi: daraxtning ostida — daraxt ostida.

Namunalar
Sinfdoshim bilan — bosh kelishik; jadvalga ko‘ra — jo‘nalish.
Maktabdan keyin — chiqish; uyning oldida — qaratqich (old + egalik + -da).
Sinfda faoliyat

«Qaysi kelishik?»: o‘qituvchi ko‘makchi aytadi, siz u talab qiladigan kelishikda so‘z va gap tuzasiz.

Mashq
1
«Bilan» ko‘makchisi qaysi kelishikdagi so‘zga qo‘shiladi?
2
Quyidagilarga mos kelishik shaklini qo‘ying: qoida ... ko‘ra, dars ... keyin.
3
«Yomg‘irga qaramay ketdik» gapida «yomg‘irga» qaysi kelishikda?
4
Nima uchun «stol ust» emas, «stolning ustida» deymiz?