ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘makchi bilan kelgan so‘zlar va mustahkamlash

Darslar 45–46 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
45

Ko‘makchilar bilan birga kelgan so‘zlarning shakllari

Darslik: 83-bet
MaqsadKo‘makchilar bilan birga kelgan so‘zlarning kelishik shakllarini bilish.
Yangi so‘zlar
boshqaruv · government (which case a word requires)qaramay · in spite ofmuvofiq · in accordance withbuyon · since
Tushuntirish

Ko‘makchi o‘zidan oldin kelgan so‘zning qaysi kelishikda turishini belgilab beradi. Bosh kelishikdagi (qo‘shimchasiz) so‘z bilan bilan, kabi, singari, uchun, sari, sayin, bo‘ylab keladi: ukam bilan, shamol kabi. Jo‘nalish kelishigidagi (-ga) so‘zdan keyin ko‘ra, qaramay, yarasha, asosan, doir, muvofiq turadi: jadvalga ko‘ra, sovuqqa qaramay. «Tomon» ham bosh, ham jo‘nalish kelishigidagi so‘z bilan ishlatiladi. Chiqish kelishigidagi (-dan) so‘zdan keyin keyin, oldin, avval, buyon, boshlab, tashqari, boshqa keladi: tanaffusdan keyin. Old, ost, ust kabi vazifadosh ko‘makchilar qaratqich kelishigidagi so‘z bilan bog‘lanadi, lekin -ning ko‘pincha tushib qoladi: daraxtning ostida — daraxt ostida.

So‘z kelishigiKo‘makchilar
boshbilan, kabi, singari, uchun, sari, sayin, bo‘ylab
jo‘nalishko‘ra, qaramay, yarasha, asosan, doir, muvofiq
chiqishkeyin, oldin, avval, buyon, boshlab, tashqari, boshqa
qaratqichold, orqa, ost, ust, yon (+ egalik)
bosh yoki jo‘nalishtomon
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf e’lonida «Yangi kitoblar haqida suhbat yig‘ilishdan so‘ng bo‘ladi, o‘quvchilar uchun ro‘yxat osilgan» deb yozilgan. Ko‘makchi oldidagi so‘z kerakli shaklda bo‘lmasa, matn xato va g‘alati chiqadi.

Kim ishlatadi

Rasmiy xat yozuvchilar, matn muharrirlari va tarjimonlar ko‘makchi va kelishik moslashuviga e’tibor beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Beshta ko‘makchili ibora tuzing va har birida so‘z qaysi kelishikda ekanini belgilang.

Namunalar
Sinfdoshim bilan — bosh kelishik; jadvalga ko‘ra — jo‘nalish.
Maktabdan keyin — chiqish; uyning oldida — qaratqich (old + egalik + -da).
Sinfda faoliyat

«Qaysi kelishik?»: o‘qituvchi ko‘makchi aytadi, siz u talab qiladigan kelishikda so‘z va gap tuzasiz.

Mashq
1
«Bilan» ko‘makchisi qaysi kelishikdagi so‘zga qo‘shiladi?
2
Quyidagilarga mos kelishik shaklini qo‘ying: qoida ... ko‘ra, dars ... keyin.
3
«Yomg‘irga qaramay ketdik» gapida «yomg‘irga» qaysi kelishikda?
4
Nima uchun «stol ust» emas, «stolning ustida» deymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l tarozisi uchun prujinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →