Undov so‘zlar
Undov so‘zlar so‘zlovchining kuchli his-tuyg‘usini, birovni chaqirish, buyurish yoki hayvonni haydash istagini ifodalaydi. Ular na mustaqil, na yordamchi so‘zlar qatoriga kiradi: narsani nomlamaydi, boshqa so‘zlarni bog‘lamaydi va gapdagi so‘zlar bilan grammatik aloqaga kirishmaydi. Ma’nosiga qarab undovlar ikki guruhga ajratiladi: his-hayajon undovlari (oh, voy, uf, attang) va buyruq-xitob undovlari (hoy, ey, chu, tss). Yozuvda undovdan keyin vergul qo‘yiladi: Uf, charchadim! Ammo undov undalma bilan yonma-yon, undan oldin kelsa, ular orasiga vergul qo‘yilmaydi: Ey do‘stim, kel!
| His-hayajon | Buyruq-xitob |
|---|---|
| oh | hay |
| eh | ey |
| iya | beh-beh |
Maktab estafetasida jamoa g‘alaba qozonganda bolalar «Ura!» deb qichqiradi, do‘sti qoqilib ketganda esa kimdir «Hay, ehtiyot bo‘l!» deydi. Undov so‘zlar tuyg‘u va chaqiriqni bir lahzada yetkazadi.
Murabbiylar va hakamlar buyruq beradi, teleboshlovchilar jonli ohangda gapiradi, komiks va hikoya yozuvchilar tuyg‘uni undovlar bilan beradi.
Bugun qanday tuyg‘u sezganingizni bitta undov so‘zi bilan aytib, uning ketidan vergul qo‘yib gap tuzing.
«Undov kartochkalari»: o‘qituvchi holat aytadi (quvonch, og‘riq, chaqirish); siz mos undovni ayting.