44
Ko‘makchilar va qo‘shimchalar ma’nodoshligi
Darslik: 82-bet
MaqsadKo‘makchi va qo‘shimchalarning ma’nodoshligini bilish.
Yangi so‘zlar
ma’nodoshlik · synonymy-dek · suffix of comparison (like)kabi, singari · likeyanglig‘ · like (literary)
Tushuntirish
Bir xil ma’noni ba’zan ko‘makchi bilan ham, qo‘shimcha bilan ham ifodalash mumkin. Masalan, -dek qo‘shimchasi o‘xshatish ma’nosini beradi va bu jihatdan kabi, singari, yanglig‘ ko‘makchilariga ma’nodosh: muzdek sovuq — muz kabi sovuq. Jo‘nalish kelishigining -ga qo‘shimchasi esa yo‘nalish ma’nosida tomon ko‘makchisiga yaqin keladi: bekatga yurdik — bekat tomon yurdik. Ma’nodosh shakllar matnda bir xil so‘zning takrorlanishidan qutulishga va fikrni rang-barang ifodalashga yordam beradi. Biroq ular orasida ma’no tusi farqi bo‘lgani uchun har doim ham bir-birining o‘rnini bosavermaydi.
Namunalar
Ipakdek yumshoq — ipak kabi yumshoq — ipak singari yumshoq: uchala shakl ma’nodosh.
Tog‘ga qarab ketdik — tog‘ tomon ketdik: yo‘nalish bir xil.
Sinfda faoliyat
Almashtirish musobaqasi: «-dek» qo‘shimchali iboralarni «kabi» yoki «singari» bilan almashtirib, ikki guruh tezlikda bellashadi.
Mashq
1
-dek qo‘shimchasi qaysi ko‘makchilar bilan ma’nodosh?
Kabi, singari, yanglig‘ bilan.
2
«Gul kabi chiroyli»ni -dek bilan qayta yozing.
Guldek chiroyli.
3
«Daryo tomon yurdik»ni jo‘nalish kelishigi bilan ayting.
Daryoga qarab yurdik (daryoga yurdik).
4
Nima uchun ma’nodosh shakllarni har doim almashtirib bo‘lmaydi?
Chunki ularning ma’no tusi va birikuvi farq qilishi mumkin.