ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Vazifadosh ko‘makchilar, ma’no turlari, ma’nodoshlik

Darslar 42–44 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
44

Ko‘makchilar va qo‘shimchalar ma’nodoshligi

Darslik: 82-bet
MaqsadKo‘makchi va qo‘shimchalarning ma’nodoshligini bilish.
Yangi so‘zlar
ma’nodoshlik · synonymy-dek · suffix of comparison (like)kabi, singari · likeyanglig‘ · like (literary)
Tushuntirish

Bir xil ma’noni ba’zan ko‘makchi bilan ham, qo‘shimcha bilan ham ifodalash mumkin. Masalan, -dek qo‘shimchasi o‘xshatish ma’nosini beradi va bu jihatdan kabi, singari, yanglig‘ ko‘makchilariga ma’nodosh: muzdek sovuq — muz kabi sovuq. Jo‘nalish kelishigining -ga qo‘shimchasi esa yo‘nalish ma’nosida tomon ko‘makchisiga yaqin keladi: bekatga yurdik — bekat tomon yurdik. Ma’nodosh shakllar matnda bir xil so‘zning takrorlanishidan qutulishga va fikrni rang-barang ifodalashga yordam beradi. Biroq ular orasida ma’no tusi farqi bo‘lgani uchun har doim ham bir-birining o‘rnini bosavermaydi.

Qo‘shimchaKo‘makchiMisol
-dekkabi, singari, yanglig‘ (o‘xshatish)temirdek — temir kabi
-gatomon (yo‘nalish)bozorga — bozor tomon
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rasm tanlovida o‘quvchi suratning tagiga «qordek oppoq», «qor kabi oppoq» yoki «qor singari oppoq» deb yozishi mumkin. Ma’no bir, ohang esa biroz boshqacha, shuning uchun yozuvchi eng mosini tanlaydi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar uslubni boyitadi, tarjimonlar eng mos shaklni topadi, yozuvchilar bir fikrni turlicha ifodalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir o‘xshatishni uch xil shaklda yozing va qaysi biri yoqqanini sababi bilan ayting.

Namunalar
Ipakdek yumshoq — ipak kabi yumshoq — ipak singari yumshoq: uchala shakl ma’nodosh.
Tog‘ga qarab ketdik — tog‘ tomon ketdik: yo‘nalish bir xil.
Sinfda faoliyat

Almashtirish musobaqasi: «-dek» qo‘shimchali iboralarni «kabi» yoki «singari» bilan almashtirib, ikki guruh tezlikda bellashadi.

Mashq
1
-dek qo‘shimchasi qaysi ko‘makchilar bilan ma’nodosh?
2
«Gul kabi chiroyli»ni -dek bilan qayta yozing.
3
«Daryo tomon yurdik»ni jo‘nalish kelishigi bilan ayting.
4
Nima uchun ma’nodosh shakllarni har doim almashtirib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l tarozisi uchun prujinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →