43
Ko‘makchilarning ma’no turlari
Darslik: 80–81-betlar
MaqsadKo‘makchilarning ma’no turlarini (sabab, maqsad, yo‘nalish, mavzu, o‘xshatish, chegara) bilish.
Yangi so‘zlar
sabab · reasonyo‘nalish · directionmavzu · topicchegara · limit
Tushuntirish
Ko‘makchi o‘zidan oldingi so‘zga ma’lum bir ma’no qo‘shadi va shu ma’noga qarab ko‘makchilarni guruhlash mumkin. Sabab ma’nosini sababli, tufayli beradi: shamol tufayli. «Uchun» gapga qarab ham sabab, ham maqsadni bildiradi: bayram uchun tayyorlandik. Yo‘nalishni tomon, qarab, sari, bo‘ylab ko‘rsatadi: maktab tomon. Mavzuni haqida, to‘g‘risida bildiradi: sayohat haqida. O‘xshatish-qiyoslashni kabi, singari, chegarani esa qadar ifodalaydi: tong qadar (tong otguncha). Ko‘makchining aniq ma’nosi gapning mazmunidan bilinadi.
Namunalar
Dars uchun tayyorlandim — maqsad; yomg‘ir tufayli qoldik — sabab.
Qush kabi uchdi — o‘xshatish; kechqurun qadar ishladi — chegara.
Sinfda faoliyat
Ma’no kartochkalari: ko‘makchili birikmalarni (kitob haqida, shahar tomon, bahor kabi, tong qadar) ma’no turiga ko‘ra guruhlang.
Mashq
1
«Tufayli» va «haqida» ko‘makchilari qanday ma’no beradi?
Tufayli — sabab, haqida — mavzu.
2
Yo‘nalish ma’nosini beruvchi ko‘makchilarni sanang.
Tomon, qarab, sari, bo‘ylab.
3
«Opam singari mehribon» da «singari» qanday ma’no beradi?
O‘xshatish-qiyoslash.
4
Nima uchun «uchun» ko‘makchisi ikki ma’noni beradi?
Chunki gapga qarab sabab (kasallik uchun kelmadi) yoki maqsad (o‘qish uchun keldi) bo‘lishi mumkin.