☰ Mundarija · Jahon tarixi

Salib yurishlari: sabablari va dastlabki yurishlar

Darslar 19–20 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
20

Dastlabki salib yurishlari

Darslik: 83–85-betlar
MaqsadBirinchi, ikkinchi va uchinchi salib yurishlari hamda diniy-ritsarlik ordenlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Quddus qirolligi · Kingdom of Jerusalemorden · order (knightly)Salohiddin Ayubiy · Saladin (Salah ad-Din)tampliyerlar · Templars
Tushuntirish

Birinchi salib yurishi (1096–1099)ga Fransiya, Italiya va Germaniyadan kelgan ritsarlar qatnashdi; Konstantinopolda imperator Aleksey I ulardan egallangan yerlar Vizantiyaga qaram bo‘lishi haqida qasamyod talab qildi. Salibchilar 1099-yilda Quddusni egalladi, shaharda ko‘p musulmon va yahudiy aholi o‘ldirildi. Suriya va Falastinda Quddus qirolligi hamda boshqa salibchi davlatlar tuzildi; salibchilar mahalliy dehqonlarni qaramlikka soldi, ular hosilning 1/3 qismi va qo‘shimcha soliqlar to‘ladi, bu mahalliy aholining nafratini kuchaytirdi. Ziyoratchilarni himoya qilish uchun diniy-ritsarlik ordenlari — gospitalyerlar (ioanniylar), tampliyerlar va Nemis (Tevton) ordeni — tashkil topdi; ularning a’zolari rohiblar va jangchilar vazifasini birga bajargan. Ikkinchi salib yurishi (1147–1149)da Fransiya va Germaniya qirollari qatnashdi, u muvaffaqiyatsiz tugadi. Misr sultoni Salohiddin Ayubiy 1187-yilda Quddusni salibchilardan qaytarib oldi. Bunga javoban uchinchi salib yurishi (1189–1192) uyushtirildi; unda nemis imperatori, Fransiya va Angliya qirollari qatnashdi, lekin Quddus qaytarilmadi.

Namunalar
1099 → Quddus salibchilar qo‘lida; 1187 → Salohiddin uni qaytarib oladi; 1189–1192 → uchinchi yurish.
Ordenlar: gospitalyerlar — kasallarga yordam va himoya; tampliyerlar — ziyoratchilarni qo‘riqlash; Tevton ordeni — nemis ritsarlari.
Sinfda faoliyat

«Xarita ustida»: bolalar Quddus qirolligi va boshqa salibchi davlatlarni Suriya–Falastin xaritasida belgilaydi.

Mashq
1
Birinchi salib yurishi qanday yakunlandi?
2
Diniy-ritsarlik ordenlari oddiy rohib ordenlaridan nimasi bilan farq qilgan?
3
Uchinchi salib yurishining sababi nima edi?
4
Nima uchun mahalliy aholi salibchilarga nisbatan dushmanlik qilgan?