☰ Mundarija · Geometriya

Burchak turlari. Qo‘shni va vertikal burchaklar

Darslar 12–13 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
13

Qo‘shni va vertikal burchaklar hamda ularning xossalari

Darslik: 34–35-betlar
MaqsadQo‘shni va vertikal burchaklar xossalarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
qo‘shni burchaklar · adjacent anglesvertikal burchaklar · vertical anglesto‘g‘ri chiziqlar orasidagi burchak · angle between linesxossa · property
Tushuntirish

Ikki burchakning bitta tomoni umumiy bo‘lib, qolgan ikki tomoni birgalikda bitta to‘g‘ri chiziqni hosil qilsa, ular qo‘shni burchaklar deb ataladi. Xossa: qo‘shni burchaklar yig‘indisi 180°. Bir burchakning tomonlari ikkinchi burchak tomonlarining davomi bo‘lsa, bunday burchaklar vertikal deb ataladi; ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda ikki juft vertikal burchak hosil bo‘ladi. Xossa: vertikal burchaklar teng. Isbot: α va β vertikal, γ ularning ikkalasiga qo‘shni bo‘lsin; α + γ = 180° va γ + β = 180°, demak α = β. Kesishgan ikki to‘g‘ri chiziq hosil qilgan burchaklardan 90° dan katta bo‘lmaganini shu chiziqlar orasidagi burchak deymiz.

Namunalar
Qo‘shni burchaklardan biri 65° bo‘lsa, ikkinchisi 180° − 65° = 115°.
Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda burchaklardan biri ikkinchisidan 30° katta: x + (x + 30°) = 180°, x = 75° va 105°. Hosil bo‘lgan burchaklar 75°, 105°, 75°, 105°.
Sinfda faoliyat

«Kesishgan qalamlar»: ikkita qalam kesishtirilib, hosil bo‘lgan burchaklar transportir bilan o‘lchanadi: qaysilari teng? Qaysi juftlari yig‘indisi 180°?

Mashq
1
Qo‘shni burchaklardan biri 112°. Ikkinchisi necha gradus?
2
Ikki to‘g‘ri chiziq kesishganda burchaklardan biri 54°. Qolgan uch burchakni toping (kichikdan boshlab).
3
Qo‘shni burchaklar nisbati 2 : 7. Kichigi necha gradus?
4
Nima uchun vertikal burchaklar teng?