11
Burchaklarni o‘lchash. Transportir
Darslik: 30–31-betlar
MaqsadBurchakni gradusda o‘lchash, transportirdan foydalanish.
Yangi so‘zlar
gradus · degreetransportir · protractorminut va sekund · minute and secondburchak o‘lchovi · angle measure
Tushuntirish
Yoyiq burchakni 180 ta teng burchakka ajratsak, har bir bo‘lak 1 gradus (1°) bo‘ladi. Shunday qilib yoyiq burchak 180° ga teng. Har qanday burchak tayin musbat gradus o‘lchoviga ega, teng burchaklarning o‘lchovlari teng va aksincha. Gradusning 1/60 qismi minut (1′), minutning 1/60 qismi sekund (1″): 1° = 60′, 1′ = 60″. Burchak gradus o‘lchovi transportir bilan topiladi: uning markazini burchak uchiga, asosini bir tomoniga qo‘yib, ikkinchi tomon ko‘rsatgan bo‘linmani o‘qiymiz. Asosiy xossa: OC nur ∠AOB tomonlari orasidan o‘tsa, ∠AOB = ∠AOC + ∠COB.
Namunalar
OC nur ∠AOB ichidan o‘tadi, ∠AOC = 35°, ∠COB = 50°. Unda ∠AOB = 35° + 50° = 85°.
∠AOB = 110°, ∠AOC = 70° (OC ichkarida) bo‘lsa, ∠COB = 110° − 70° = 40°.
Sinfda faoliyat
«Transportir bilan chamalash»: avval ko‘z bilan 30°, 60°, 90°, 120° burchaklarni chizing, keyin transportir bilan tekshiring va xatoni yozing.
Mashq
1
OC nur ∠AOB ichida, ∠AOC = 48°, ∠COB = 37°. ∠AOB necha gradus?
85
2
∠AOB = 140°, OC ichkarida, ∠AOC = 90°. ∠COB necha gradus?
50
3
Soat 5:00 da soat va minut mili orasidagi burchak necha gradus? (Soatning har bir soat bo‘linmasi 30°.)
150
4
Nima uchun ∠AOB = ∠AOC + ∠COB tenglik uchun OC nur ∠AOB tomonlari orasidan o‘tishi shart?
Agar OC nur burchak tashqarisida bo‘lsa, ∠AOC va ∠COB burchaklar ∠AOB ni to‘ldirmaydi, ular bir-birining ustiga tushadi yoki tashqariga chiqadi.