ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Burchak va uni o‘lchash

Darslar 10–11 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
11

Burchaklarni o‘lchash. Transportir

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadBurchakni gradusda o‘lchash, transportirdan foydalanish.
Yangi so‘zlar
gradus · degreetransportir · protractorminut va sekund · minute and secondburchak o‘lchovi · angle measure
Tushuntirish

Yoyiq burchakni 180 ta teng burchakka ajratsak, har bir bo‘lak 1 gradus (1°) bo‘ladi. Shunday qilib yoyiq burchak 180° ga teng. Har qanday burchak tayin musbat gradus o‘lchoviga ega, teng burchaklarning o‘lchovlari teng va aksincha. Gradusning 1/60 qismi minut (1′), minutning 1/60 qismi sekund (1″): 1° = 60′, 1′ = 60″. Burchak gradus o‘lchovi transportir bilan topiladi: uning markazini burchak uchiga, asosini bir tomoniga qo‘yib, ikkinchi tomon ko‘rsatgan bo‘linmani o‘qiymiz. Asosiy xossa: OC nur ∠AOB tomonlari orasidan o‘tsa, ∠AOB = ∠AOC + ∠COB.

ƒFormula
∠AOB = ∠AOC + ∠COB
OC nur ∠AOB tomonlari orasidan o‘tadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shimol tomonga qarab turgan o‘quvchi o‘ngga 135° burilsa, janubi-sharqqa qaraydi. Chunki shimoldan sharqqacha 90°, sharqdan janubi-sharqqacha yana 45°. To‘liq aylanish 360°.

Kim ishlatadi

Dengizchi va uchuvchi yo‘nalishni gradusda aytadi, yer o‘lchovchi burchaklarni asbob bilan o‘lchaydi, robot dasturchisi burilishni gradusda kiritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Devorga qarab turing, o‘ngga yarim aylanish va yana chorak aylanish burilib, jami nechta gradus burilganingizni ayting. Devor endi qaysi tomoningizda ekanini tekshiring.

Namunalar
35°50°OACB
OC nur ∠AOB ichidan o‘tadi, ∠AOC = 35°, ∠COB = 50°. Unda ∠AOB = 35° + 50° = 85°.
70°40°OACB
∠AOB = 110°, ∠AOC = 70° (OC ichkarida) bo‘lsa, ∠COB = 110° − 70° = 40°.
Sinfda faoliyat

«Transportir bilan chamalash»: avval ko‘z bilan 30°, 60°, 90°, 120° burchaklarni chizing, keyin transportir bilan tekshiring va xatoni yozing.

Mashq
1
OC nur ∠AOB ichida, ∠AOC = 48°, ∠COB = 37°. ∠AOB necha gradus?
48°37°OACB
2
∠AOB = 140°, OC ichkarida, ∠AOC = 90°. ∠COB necha gradus?
90°?OACB
3
Soat 5:00 da soat va minut mili orasidagi burchak necha gradus? (Soatning har bir soat bo‘linmasi 30°.)
123456789101112
4
Nima uchun ∠AOB = ∠AOC + ∠COB tenglik uchun OC nur ∠AOB tomonlari orasidan o‘tishi shart?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir chuvalchanglari qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →