☰ Mundarija · Geometriya

Aylana va doira. Amaliy o‘lchashlar

Darslar 7–8 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
8

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 20–21-betlar
MaqsadUzunliklarni amalda o‘lchash va masshtabdan foydalanishni mashq qilish.
Yangi so‘zlar
qarich · hand spanqadam · pacexarita masshtabi · map scaleduym · inch
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda uzunliklarni o‘lchash usullarini mustahkamlaymiz. Qarich va qadam uzunligini bir marta o‘lchab, eslab qolsangiz, chizg‘ichsiz ham taxminiy o‘lchash mumkin. Katta masofani o‘lchashda uzun kesmani qisqa chizg‘ich yoki gugurt qutisi bilan qadamlab o‘lchab, natijalarni qo‘shamiz. Xaritada ikki shahar orasidagi masofa chizg‘ich bilan o‘lchanib, masshtabga ko‘paytiriladi. Ekran diagonali duymda beriladi: 1 duym = 2,54 sm, shuning uchun 10 duym 25,4 sm. Barcha amaliy o‘lchashlarni sinf ichida yoki maktab hovlisining xavfsiz joyida, yo‘ldan uzoqda bajaring.

Namunalar
Qadam uzunligi 60 sm. 50 qadam 60 · 50 = 3000 sm = 30 m.
Xaritada masshtab 1 sm — 40 km. 9,5 sm ↔ 9,5 · 40 = 380 km.
Sinfda faoliyat

«Sinf o‘lchovi»: guruhlar sinf xonasi uzunligini turli usulda (qarich, qadam, 30 sm li chizg‘ich) o‘lchab, natijalarni metrda yozadi va solishtiradi. Nega natijalar bir oz farq qiladi?

Mashq
1
Qarichingiz 18 sm. Parta uzunligi 5 qarich. Necha sm? (sm da)
2
Xaritada 6 sm masofa, masshtab 1 sm — 30 km. Haqiqiy masofa necha km?
3
30 sm li chizg‘ich bilan koridor 14 marta qo‘yib o‘lchandi, ortib qolmadi. Uzunligi necha metr?
4
Nima uchun uzun masofani o‘lchashda bir necha o‘lchash natijasini o‘rtacha olish foydali?