ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Kesma uzunligi va uni o‘lchash

Darslar 5–6 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
6

Kesmalarni o‘lchash

Darslik: 16–17-betlar
MaqsadUzunlik birliklari va o‘lchov asboblarini bilish, birliklarni almashtirish.
Yangi so‘zlar
uzunlik birligi · unit of lengthchizg‘ich · rulerruletka · tape measuremasshtab · scale
Tushuntirish

Uzunlik birliklari: 1 km = 1000 m, 1 dm = 0,1 m, 1 sm = 0,01 m, 1 mm = 0,001 m. Kesma uzunligining qiymati tanlangan birlikka bog‘liq: AB = 5 sm = 50 mm. Uzunlikni chizg‘ich, ruletka, tikuvchi metri, shtangensirkul, yer o‘lchashda esa elektron asboblar bilan o‘lchaymiz. Xaritada masofa masshtab bo‘yicha topiladi: agar 1 sm xaritada 100 km ni bildirsa, 4 sm xaritadagi kesma 400 km ga to‘g‘ri keladi. Xaritadagi o‘lchov taqribiy, chunki Yer yassi emas, shaharlar ham nuqta emas. Ba’zi mamlakatlarda 1 duym = 2,54 sm va 1 mil = 1,609 km kabi birliklar qo‘llanadi.

BirlikMetrda
1 km1000 m
1 dm0,1 m
1 sm0,01 m
1 mm0,001 m
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab rejasida 1 sm haqiqatda 2 m ni bildiradi. Sinf xonasining uzunligi chizmada 3,5 sm bo‘lsa, haqiqiy uzunligi 3,5 · 2 = 7 m. Masshtab chizmani haqiqiy o‘lchamga aylantiradi.

Kim ishlatadi

Me’mor bino chizmasini masshtabda chizadi, xarita tuzuvchi masofalarni kichraytirib ko‘rsatadi, model yasovchi kichik nusxa tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Stolingiz (yoki eshik) uzunligini o‘lchang va 1 sm = 20 sm masshtabda chizmada necha santimetr bo‘lishini hisoblab, shu chiziqni chizing.

Namunalar
Xaritada masshtab 1 sm — 50 km. Ikki shahar orasidagi kesma 6 sm bo‘lsa, haqiqiy masofa 6 · 50 = 300 km (taqriban).
2 m 35 sm = 235 sm = 2350 mm.
Sinfda faoliyat

«Qarich va qadam»: har bola o‘z qarichi va qadamini chizg‘ich bilan o‘lchaydi, so‘ng partaning uzunligini qarichlab o‘lchab, santimetrda ifodalaydi. Faqat sinf ichida va xavfsiz joyda ishlang.

Mashq
1
3 km 40 m necha metr? (m da)
2
Xaritada masshtab 1 sm — 20 km. 7 sm necha km ga mos keladi? (km da)
3
1 mm necha metr?
4
Nima uchun xaritadan o‘lchangan masofa taqribiy hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →