☰ Mundarija · Geometriya

Kesma uzunligi va uni o‘lchash

Darslar 5–6 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
6

Kesmalarni o‘lchash

Darslik: 16–17-betlar
MaqsadUzunlik birliklari va o‘lchov asboblarini bilish, birliklarni almashtirish.
Yangi so‘zlar
uzunlik birligi · unit of lengthchizg‘ich · rulerruletka · tape measuremasshtab · scale
Tushuntirish

Uzunlik birliklari: 1 km = 1000 m, 1 dm = 0,1 m, 1 sm = 0,01 m, 1 mm = 0,001 m. Kesma uzunligining qiymati tanlangan birlikka bog‘liq: AB = 5 sm = 50 mm. Uzunlikni chizg‘ich, ruletka, tikuvchi metri, shtangensirkul, yer o‘lchashda esa elektron asboblar bilan o‘lchaymiz. Xaritada masofa masshtab bo‘yicha topiladi: agar 1 sm xaritada 100 km ni bildirsa, 4 sm xaritadagi kesma 400 km ga to‘g‘ri keladi. Xaritadagi o‘lchov taqribiy, chunki Yer yassi emas, shaharlar ham nuqta emas. Ba’zi mamlakatlarda 1 duym = 2,54 sm va 1 mil = 1,609 km kabi birliklar qo‘llanadi.

Namunalar
Xaritada masshtab 1 sm — 50 km. Ikki shahar orasidagi kesma 6 sm bo‘lsa, haqiqiy masofa 6 · 50 = 300 km (taqriban).
2 m 35 sm = 235 sm = 2350 mm.
Sinfda faoliyat

«Qarich va qadam»: har bola o‘z qarichi va qadamini chizg‘ich bilan o‘lchaydi, so‘ng partaning uzunligini qarichlab o‘lchab, santimetrda ifodalaydi. Faqat sinf ichida va xavfsiz joyda ishlang.

Mashq
1
3 km 40 m necha metr? (m da)
2
Xaritada masshtab 1 sm — 20 km. 7 sm necha km ga mos keladi? (km da)
3
1 mm necha metr?
4
Nima uchun xaritadan o‘lchangan masofa taqribiy hisoblanadi?