ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Parallel to‘g‘ri chiziqlar va kesuvchi

Darslar 29–30 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
30

Ikki to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan burchaklar

Darslik: 80–81-betlar
MaqsadIkki chiziq va kesuvchi hosil qilgan burchaklar juftlarini nomlay olish.
Yangi so‘zlar
kesuvchi · transversalichki almashinuvchi burchaklar · alternate interior anglesmos burchaklar · corresponding anglesichki bir tomonli burchaklar · same-side interior angles
Tushuntirish

Ikki to‘g‘ri chiziq a, b ni uchinchi c to‘g‘ri chiziq kesib o‘tsa, sakkizta burchak hosil bo‘ladi. Aniqlik uchun c chiziq a ni P da, b ni Q da kesib o‘tsin (a yuqorida). P da burchaklar: ∠1 yuqori chap, ∠2 yuqori o‘ng, ∠3 pastki o‘ng, ∠4 pastki chap; Q da shu tartibda ∠5, ∠6, ∠7, ∠8. Ichki almashinuvchi burchaklar: ∠3 va ∠5, ∠4 va ∠6; ichki bir tomonli: ∠3 va ∠6, ∠4 va ∠5; mos: ∠1 va ∠5, ∠2 va ∠6, ∠3 va ∠7, ∠4 va ∠8. 1-xossa: bir juft ichki almashinuvchi burchak teng bo‘lsa, ikkinchi juft ham teng. 2-xossa: mos burchaklar teng bo‘lsa, ichki bir tomonli burchaklar yig‘indisi 180°. 3-xossa: ichki almashinuvchi burchaklar teng bo‘lsa, mos burchaklar ham teng.

12345678abcPQ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki parallel ko‘chani uchinchi ko‘cha kesib o‘tadi. Birinchi chorrahada burchak 55° bo‘lsa, ikkinchi chorrahada xuddi shu joydagi burchak ham 55°, yonidagisi esa 180° - 55° = 125°. Parallel chiziqlarda mos burchaklar teng.

Kim ishlatadi

Yo‘l rejalovchi chorrahalarni bir xil burchak bilan loyihalaydi, tom yopuvchi to‘sinlarni teng burchak ostida o‘rnatadi, plitka yotqizuvchi qatorlarni tekis qo‘yadi.

Bugun sinab ko‘ring

Chiziqli daftarning ikki chizig‘ini kesib o‘tadigan qiyshiq chiziq chizing va burchaklarni daftar burchagi bilan solishtirib, qaysilari teng ko‘rinishini toping.

Namunalar
70°70°110°110°abcPQ
Yuqoridagi belgilashda ∠4 = 70° va ∠6 = 70° (ichki almashinuvchi). Unda ∠3 = ∠5 = 180° − 70° = 110°.
62°62°118°abcPQ
Agar ∠2 = ∠6 = 62° (mos burchaklar) bo‘lsa, ∠3 = 180° − ∠2 = 118° (∠2 ga qo‘shni). Ichki bir tomonli ∠3 va ∠6 yig‘indisi 118° + 62° = 180°.
Sinfda faoliyat

«Sakkiz burchak»: daftarda ikkita chiziq va kesuvchi chizing, 8 burchakni raqamlang va transportirda o‘lchab, teng va yig‘indisi 180° bo‘lgan juftlarni toping.

Mashq
1
∠4 va ∠6 qanday burchaklar juftini hosil qiladi (yuqoridagi raqamlashda)?
2
Raqamlash yuqoridagidek. ∠1 va ∠5 qanday juft?
3
∠3 va ∠5 ichki almashinuvchi, ∠3 = 105° va ular teng. ∠5 necha gradus?
105°?abcPQ
4
Nima uchun ichki almashinuvchi burchaklar teng bo‘lsa, ikkinchi juft ham teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBozorda baliq tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →