ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Teng yonli uchburchak va BTB alomati

Darslar 23–24 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
24

Uchburchaklar tengligining ikkinchi (BTB – burchak-tomon-burchak) alomati

Darslik: 62–63-betlar
MaqsadUchburchaklar tengligining BTB alomatini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
BTB alomati · ASA criterionyopishgan burchaklar · adjacent angles of a sideisbotlash · to provemos burchaklar · corresponding angles
Tushuntirish

Uchburchaklar tengligining BTB alomati: agar bir uchburchakning bir tomoni va unga yopishgan ikki burchagi ikkinchi uchburchakning bir tomoni va unga yopishgan ikki burchagiga mos ravishda teng bo‘lsa, bunday uchburchaklar teng. Isbot g‘oyasi: uchburchaklarni teng tomonlari ustma-ust tushadigan, uchinchi uchlari esa bir tomonda yotadigan qilib qo‘yamiz. Teng burchaklar tufayli ikkinchi tomonlar mos nurlarda yotadi, demak uchinchi uchlar umumiy nuqta bo‘ladi va uchburchaklar ustma-ust tushadi. Masala yechishda tengligi isbotlangan uchburchaklardan mos tomonlar va burchaklar tengligi xulosa qilinadi.

ABCA1B1C1
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yer o‘lchovchi anhorning narigi tomonidagi daraxtgacha masofani bilmoqchi. U bu tomonda 20 m asos belgilab, uning ikki uchidan daraxtga yo‘nalish burchaklarini o‘lchaydi. Qog‘ozda 1 sm = 5 m masshtabda 4 sm asos va shu burchaklarni chizsa, uchburchak aynan o‘shanday chiqadi.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi yetib bo‘lmaydigan masofani o‘lchaydi, xarita tuzuvchi uchburchaklar yordamida joyni chizadi, dengizchi qirg‘oq belgilaridan masofani aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda 8 sm asos chizing, uning chap uchida 90° burchak (daftar burchagi), o‘ng uchida buklangan 45° burchak yasab, uchburchakni ikki marta chizing va ustma-ust qo‘yib solishtiring.

Namunalar
50°60°50°60°7 sm7 smABCA1B1C1
△ABC va △A₁B₁C₁ da AB = A₁B₁ = 7, ∠A = ∠A₁ = 50°, ∠B = ∠B₁ = 60° — BTB bo‘yicha △ABC = △A₁B₁C₁.
OACBD
AC va BD kesmalar O da kesishadi, BO = OD, ∠OBA = ∠ODC. Vertikal ∠AOB = ∠COD; BTB bo‘yicha △AOB = △COD, demak AB = CD.
Sinfda faoliyat

«Kenglikni o‘lchash»: daryo kengligini o‘lchash masalasi (BTB g‘oyasi): xayoliy ikkita teng uchburchak chizib, qirg‘oqdagi tomonni o‘lchang. Suvga yaqinlashmang — chizma ustida ishlang.

Mashq
1
△ABC va △DEF da AB = DE = 8, ∠A = ∠D, ∠B = ∠E. AC = 11 bo‘lsa, DF?
8 sm11 sm8 sm?ABCDEF
2
BTB alomatida tomon va burchaklar qanday joylashgan?
3
BO = OD, ∠OBA = ∠ODC bo‘lsa, △AOB = △COD isbotida qaysi uchinchi tenglik kerak?
OACBD
4
Nima uchun BTB da burchaklar tomonga yopishgan bo‘lishi shart?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlida qor qancha?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →