☰ Mundarija · Geometriya

Siniq chiziq, ko‘pburchak va uchburchak

Darslar 19–20 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
20

Uchburchak. Uchburchaklarning turlari

Darslik: 54–55-betlar
MaqsadUchburchak, uning elementlari va turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
uchburchak · triangleperimetr · perimeterteng yonli · isoscelesteng tomonli · equilateral
Tushuntirish

Bir to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan uchta nuqta va ularni juft-juft tutashtiruvchi uchta kesmadan tashkil topgan shakl uchburchak deb ataladi; △ABC deb yoziladi. Nuqtalar uchlari, kesmalar tomonlari, ∠A, ∠B, ∠C burchaklari. Tomonlar va burchaklar uning asosiy elementlari. Uchala tomon uzunligi yig‘indisi perimetr: P = AB + BC + AC. Tomonlariga ko‘ra: teng tomonli (uchala tomoni teng), teng yonli (ikki tomoni teng), turli tomonli. Burchaklariga ko‘ra: to‘g‘ri burchakli (bir burchagi 90°), o‘tkir burchakli (hamma burchagi o‘tkir), o‘tmas burchakli (bir burchagi o‘tmas). Yozuvda «BAC burchak AB va AC tomonlar orasida», «BC tomon ∠A qarshisida» iboralari qo‘llanadi.

Namunalar
Teng yonli △ABC: AB = BC = 5 sm, AC = 8 sm. P = 5 + 5 + 8 = 18 sm.
Teng yonli uchburchak perimetri 26 sm, asosi yon tomonidan 4 sm qisqa: yon tomon x, asos x − 4; 3x − 4 = 26, x = 10; tomonlari 10, 10, 6 sm.
Sinfda faoliyat

«Uchburchak turlari»: nay yoki cho‘plardan turli uchburchaklar yasang va turini aniqlang (cho‘plarni kattalar nazoratida ishlating).

Mashq
1
Teng tomonli uchburchak tomoni 9 sm. Perimetri?
2
Teng yonli uchburchak yon tomoni 12, asosi 7 sm. Perimetri?
3
Perimetri 40 sm teng yonli uchburchakning asosi 10 sm. Yon tomoni?
4
Nima uchun teng tomonli uchburchak teng yonli ham hisoblanadi?