O‘lka iqlimining ta’rifi. Tekislik iqlimi
Qishda Sharqiy Sibir va Markaziy Osiyo ustida yuqori bosimli antisiklon vujudga keladi; uning g‘arbiy tarmog‘i Qozog‘istonning markazi va shimolini egallab, tiniq va qattiq sovuq ob-havo keltiradi. Arktika havosi kirganda harorat –10 –20°C gacha, shimoli-sharqda esa –35 –45°C gacha tushadi. O‘lkaning janubida qutb fronti o‘tadi va siklonlar janubi-g‘arbdan kirib kelib, iliq havo va yog‘in (yomg‘ir, ba’zan qor) keltiradi; bahorda ham shunday siklonlar ko‘p yog‘in beradi. Yozda tekisliklar juda qizib, mahalliy Turon kontinental tropik havosi hosil bo‘ladi, iyuldagi o‘rtacha harorat 30°C va undan yuqori bo‘ladi. Yozda havo bosimi pasayib termik depressiya vujudga keladi, shimol va g‘arbdan quruq shamollar esadi va qum bo‘ronlari ko‘payadi. Kelayotgan salqin havo tez isib, yog‘in bermaydi, haroratni esa bir necha kunga bir necha gradusga pasaytirishi mumkin.
| Fasl | Bosim va havo | Harorat |
|---|---|---|
| qish | antisiklon, arktika havosi | –10 … –20 °C (shimoli-sharqda –35 … –45 °C) |
| yoz | bosim pasayadi, issiq tropik havo | iyulda 30 °C va undan yuqori |
Yozning issiq kunida bog‘bon o‘simliklarni tushda emas, kechqurun sug‘oradi. Havo salqin bo‘lganda suv kamroq bug‘lanadi va tuproqda ko‘proq qoladi. Quruq va issiq yoz iqlimi bunday odatni talab qiladi.
Bog‘bonlar va dehqonlar sug‘orish vaqtini mavsumga moslaydi, ob-havo xizmati yog‘in va issiqni kuzatadi, ekologlar suv sarfini baholaydi.
Yomg‘ir yoki sug‘orishdan keyin quyoshli va soyali joylarning qaysi biri oldin quriydi, kuzating va yozing.
«Fasl jadvali»: doskada 4 ustunli jadval (qish, bahor, yoz, kuz) chizilib, har bir fasl uchun havo massasi, harorat va yog‘inni qisqa yozing; keyin sinfdosh bilan almashib tekshiring.