Topografik xaritalar
Yer yuzining kichik qismini yirik masshtabda (1 : 200 000 va undan yirik) tasvirlaydigan xarita topografik xarita deyiladi. U joyda bajarilgan o‘lchovlar va aerosuratlar asosida tuziladi; maydon kichik bo‘lgani uchun xatolik juda kam bo‘ladi. Katta joy ko‘p varaqlarga bo‘linadi, har bir varaq meridian va parallellar bilan chegaralanadi. Varaq kilometrli kataklarga bo‘lingan: 1 : 100 000 masshtabda katak tomoni 1 sm, 1 : 50 000 da 2 sm, 1 : 25 000 da 4 sm, 1 : 10 000 da 10 sm bo‘ladi. Relyef gorizontallar — bir xil mutlaq balandlikdagi nuqtalarni tutashtiruvchi chiziqlar bilan ko‘rsatiladi; gorizontallar qancha zich bo‘lsa, yonbag‘ir shuncha tik, qancha siyrak bo‘lsa, shuncha qiya. Daryo ko‘k, o‘simlik yashil rangda, yo‘l va aholi punktlari esa maxsus belgilar bilan tasvirlanadi.
| Masshtab | Kvadrat tomoni |
|---|---|
| 1 : 100 000 | 1 sm |
| 1 : 50 000 | 2 sm |
| 1 : 25 000 | 4 sm |
| 1 : 10 000 | 10 sm |
Maktab atrofining xaritasida sport maydonchasidan narida gorizontallar bir-biriga zich joylashgan. Bola bu yerda nishab tikligini tushunadi va sinf sayli uchun narigi tomondagi tekisroq joyni taklif qiladi.
Sayyohlar va qutqaruvchilar marshrutni topografik xaritadan tanlaydi, quruvchilar maydon qiyaligini hisobga oladi, harbiy-geodezistlar xarita tuzadi.
Yoningizdagi ikkita qiyalik, pandus yoki zinani toping va qaysi biri tikroq ekanini, buni qanday bilganingizni yozing.
«Qumdan tepalik»: ota-ona yoki o‘qituvchi ko‘magida quruq qum yoki plastilindan tepalik yasang, uni ustidan karton bilan teng balandlikda kesib, gorizontallarni qog‘ozga ko‘chiring. Faqat plastik yoki yumshoq asbob ishlating.