O‘zbekistonning ichki suvlari va suv boyliklari
Ichki suvlarga daryolar, ko‘llar, muzliklar va yerosti suvlari kiradi; ulardan inson uchun eng muhimi daryolardir. O‘zbekiston daryolari berk havzaga kiradi: tog‘larda boshlanib, tekislikda sug‘orishga sarflanadi, yerga shimiladi va bug‘lanadi, ayrimlari cho‘lda tugaydi. Tekislikda daryo tarmog‘i juda siyrak (1 km² ga taxminan 20 m daryo), tog‘ va adirlarda zich, chunki tog‘larda yog‘in ko‘p va bug‘lanish kam. To‘yinishiga ko‘ra daryolar bir necha guruhga bo‘linadi: baland tog‘lardagi muzlik va doimiy qordan to‘yinadiganlar (Amudaryo, Zarafshon) iyul–avgustda sersuv; qor va muzdan to‘yinadiganlar (Sirdaryo, Chirchiq, Surxondaryo) may–iyunda; past tog‘lardagi qordan to‘yinadiganlar (Ohangaron, Qashqadaryo) aprel–mayda; yomg‘ir va qordan to‘yinadigan kichik soylar bahorda sersuv, yozda quriydi. Amudaryo — o‘lkaning eng sersuv, Sirdaryo — eng uzun daryosi. Zarafshon (uzunligi taxminan 877 km) Zarafshon muzligidan boshlanib, Samarqand, Navoiy va Buxoro vohalarini sug‘orib, Amudaryogacha yetib bormaydi. O‘zbekiston foydalanadigan daryo suvining katta qismi qo‘shni tog‘li davlatlar hududida hosil bo‘ladi.
Yangiliklarda qishda tog‘larga ko‘p qor yog‘ilgani aytiladi. Dehqonning farzandi baharda daryolarga suv ko‘proq kelishi mumkinligini tushunadi, chunki daryolar qor va muzliklar suvidan to‘yinadi.
Gidrologlar daryo suvini kuzatib, kelajakdagi oqimni taxmin qiladi, irrigatorlar sug‘orish jadvalini tuzadi, hidroelektrostansiya xodimlari suv hajmini hisobga oladi.
Tog‘larda qor juda kam yog‘gan qishni tasavvur qiling. Daryo bo‘yida yashovchilar yozda suvdan ehtiyotroq foydalanishi mumkin bo‘lgan ikkita yo‘lni yozing.
| Hozirgi nom | Arablar | Yunonlar |
|---|---|---|
| Amudaryo | Jayhun | Oks |
| Sirdaryo | Sayhun | Yaksart |
«Daryo yo‘li»: har guruh bitta daryoning (Zarafshon, Chirchiq, Qashqadaryo, Surxondaryo, Ohangaron) manbasi, irmoqlari va tugash joyini xaritada qizil ip bilan belgilab ko‘rsatadi.