O‘zbekiston iqlimi
O‘zbekiston iqlimi kontinental: osmon ochiq, yog‘in kam, bug‘lanish katta, yoz uzoq va jazirama, qish shu kenglik uchun sovuq, yillik va sutkalik harorat farqi katta. Iqlimni quyosh radiatsiyasi, atmosfera sirkulatsiyasi va relyef belgilaydi: 22-iyunda Quyosh Nukusda ufqdan taxminan 71°, Toshkentda 72°, Termizda 76° balandlikda turadi, shuning uchun janubda quyosh yiliga 3000–3100 soat, shimolda 2500–2800 soat porlaydi. Shimol va shimoli-g‘arb ochiq bo‘lgani uchun qishda sovuq havo kirib keladi, janub tog‘lar bilan o‘ralgani uchun iliq tropik havo yetib kelmaydi. Yillik o‘rtacha harorat taxminan Nukusda +11°C, Toshkentda +13–14°C, Termizda +17–18°C; iyul oyining o‘rtacha harorati tekislikda +26 +30°C, janubda +31 +32°C, yanvarniki Ustyurtda taxminan –10°C, janubda esa 0 dan yuqori. Yog‘in Ustyurt, Quyi Amudaryo va Qizilqumda yiliga taxminan 100 mm, adirlarda 300–550 mm, nam havoga ro‘para tog‘ yonbag‘irlarida 800–900 mm va undan ko‘p; yog‘inning katta qismi bahor va qishda yog‘adi. Mahalliy shamollar: tog‘-vodiy, Farg‘onadan Mirzacho‘lga esadigan kuchli Bekobod, bahor-kuz Qo‘qon va Surxondaryodagi chang-to‘zonli afg‘on shamoli.
| Shahar | 22-iyunda Quyosh balandligi | Yillik o‘rtacha harorat |
|---|---|---|
| Nukus | 71° | +11 °C |
| Toshkent | 72° | +13…+14 °C |
| Termiz | 76° | +17…+18 °C |
Bog‘bon ko‘chatni sovuq tunlar o‘tmaguncha ochiq yerga ekmaydi. Iqlimni, ya’ni qaysi mavsumda sovuq va issiq bo‘lishini bilish ekinni to‘g‘ri vaqtda ekishga yordam beradi.
Dehqonlar ekish muddatini tanlaydi, quruvchilar ob-havoga qarab ishni rejalashtiradi, ob-havo xizmati iqlim ma’lumotlarini to‘playdi.
Bir hafta davomida har kuni ertalab va tushda havo qanday ekanini (sovuq, iliq, issiq) daftarga yozib boring.
«Iqlim kartochkasi»: uch shahar (Nukus, Toshkent, Termiz) uchun yanvar va iyul haroratini, yillik yog‘inni atlas yoki ma’lumotnomadan topib jadvalga yozing va o‘zaro solishtiring.