ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Tabiat zonalari va tabiiy geografik rayonlashtirish

Darslar 30–31 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
31

O‘rta Osiyoning hududiy tavsifi

Darslik: 70–73-betlar
MaqsadTabiiy geografik rayonlashtirishning ma’nosini va Turon hamda Qozog‘iston kichik o‘lkalarining farqini bilish.
Yangi so‘zlar
kichik o‘lka · sub-regiontabiiy rayon · natural districtTuron kichik o‘lkasi · Turan sub-regionQozog‘iston kichik o‘lkasi · Kazakhstan sub-region
Tushuntirish

Tabiatdan to‘g‘ri foydalanish va uni muhofaza qilish uchun yirik tabiiy o‘lka kichikroq qismlarga bo‘linadi: tabiiy geografik kichik o‘lkalar, tabiiy rayonlar guruhlari va tabiiy rayonlar. Iqlimdagi farqlarga ko‘ra O‘rta Osiyoda ikkita kichik o‘lka ajratiladi: Turon va Qozog‘iston. Turon kichik o‘lkasida iqlim subtropik xususiyatli: qish nisbatan yumshoq, yog‘inning ko‘pi bahorga to‘g‘ri keladi, shuning uchun bahorda efemerlar ko‘karadi, yoz esa jazirama va yog‘insiz. Qozog‘iston kichik o‘lkasi mo‘tadil iqlimli: yog‘in kam, lekin fasllarga deyarli teng taqsimlanadi, qish juda sovuq, efemerlar o‘smaydi. Tog‘larda bahor va yoz kech keladi, kuz va qish erta tushadi, shamolga ro‘para yonbag‘irlarda yog‘in ko‘p, vodiylarda tog‘-vodiy shamoli esadi; Farg‘ona vodiysi bilan Mirzacho‘lni bog‘laydigan Xo‘jand yo‘lagida esa mahalliy Bekobod shamoli puflaydi. Har bir kichik o‘lkada tog‘li va tekislik rayonlari guruhlari alohida ajratiladi.

Ko‘rsatkichTuronQozog‘iston
Iqlimsubtropik xususiyatlimo‘tadil
Qishnisbatan yumshoqjuda sovuq
Yog‘inasosan bahordafasllar bo‘yicha deyarli teng
Efemerlarbahorda o‘sadio‘smaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shimoldagi maktab o‘qituvchisi bilan janubdagi maktab o‘qituvchisi ekish bo‘yicha turli maslahat oladi: biriga erta bahor, ikkinchisiga kechroq. Bola tabiat kichik o‘lkalarda har xil ekanini, shuning uchun maslahat hamma joyda bir xil bo‘la olmasligini tushunadi.

Kim ishlatadi

Agronomlar har bir kichik o‘lka uchun maslahat beradi, rejalashtiruvchilar yerdan foydalanishni belgilaydi, ekologlar muhofaza hududlarini ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Yashash joyingizda qishda va yozda nima kiyishingiz va nima qilishingiz haqida ikkita qisqa ro‘yxat tuzing. Keyin ming kilometr shimolroqda yashasangiz, qaysi biri o‘zgarishini belgilang.

Namunalar
ToshkentSamarqandTermizAstanaQaraganda
Turon kichik o‘lkasida Toshkent, Samarqand va Termiz joylashgan; Ostona (Astana) va Qarag‘anda esa Qozog‘iston kichik o‘lkasiga yaqin.
0200040006000800077007439Tirichmir (Hindukush)Pobeda cho‘qqisi (Tyan-Shan)Balandlik, m
Hindukushdagi Tirichmir cho‘qqisi (taxminan 7700 m) Turon kichik o‘lkasining eng baland nuqtasi, Tyanshandagi G‘alaba cho‘qqisi (7439 m) esa Qozog‘iston kichik o‘lkasi hududida.
Sinfda faoliyat

«Ikki qutb»: sinf ikki guruhga bo‘linadi — «Turon» va «Qozog‘iston». Har guruh o‘z kichik o‘lkasi haqida 5 ta belgi (qish, yoz, yog‘in, o‘simlik, tuproq) yozadi, so‘ng guruhlar bir-birini tekshiradi.

Mashq
1
O‘rta Osiyoda qaysi ikki kichik o‘lka ajratiladi?
2
Efemerlar qaysi kichik o‘lkada o‘sadi va nima uchun?
3
Tirichmir taxminan 7700 m, G‘alaba cho‘qqisi 7439 m. Farq taxminan necha m?
4
Nega tabiiy geografik rayonlashtirish xalq xo‘jaligi uchun kerak? Misol keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin: ustaxona tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →