ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Adir, tog‘ va yaylov o‘simliklari; hayvonot dunyosi

Darslar 28–29 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
29

Hayvonot dunyosi

Darslik: 64–66-betlar
MaqsadO‘rta Osiyo hayvonot dunyosining zonalar bo‘yicha xilma-xilligini va muhofazasini bilish.
Yangi so‘zlar
moslashuv · adaptationsudralib yuruvchilar · reptilesqor qoploni · snow leopardQizil kitob · Red Data Book
Tushuntirish

Tabiiy sharoit xilma-xil bo‘lgani uchun hayvonot dunyosi ham rang-barang. Chalacho‘l va cho‘llarda yumronqoziq, qo‘shoyoq, qum sichqoni, jayron, tulki va chiyabo‘ri yashaydi; sudralib yuruvchilardan toshbaqa, echkemar, agama va ilonlar, hasharotlardan chayon, falanga va qoraqurt ko‘p. Cho‘l hayvonlari issiq va suvsizlikka moslashgan: ular inlarda yashaydi, kechasi ovga chiqadi, yozda uyquga ketadi yoki oziq bilan namni oladi. Tog‘larda hayvonlar balandlik mintaqalariga qarab tarqalgan: o‘rmonlarda ayiq, to‘ng‘iz, silovsin, tog‘ yaylovlarida tog‘ takasi, arxar, morxo‘r, sug‘ur va qor qoploni. To‘qaylarda to‘ng‘iz, qirg‘ovul, o‘rdak va Buxoro kiyigi (xongul) yashaydi. Cho‘llarni o‘zlashtirish, tog‘-kon ishlari va tartibsiz ov ko‘p hayvonlarni kamaytirdi; ayrimlari, masalan, gepard va turon yo‘lbarsi, O‘rta Osiyodan yo‘qolgan, qor qoploni va xongul esa Qizil kitobga kiritilgan.

JoyHayvonlar
yarim cho‘l va cho‘lyumronqoziq, qo‘shoyoq, jayron, tulki, toshbaqa, ilon
tog‘ o‘rmonlariayiq, yovvoyi cho‘chqa, silovsin
baland tog‘ yaylovlaritog‘ echkisi, arqar, ilvirs, suvsar
tugayxongul, to‘ng‘iz, qirg‘ovul, o‘rdak
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab qo‘riqxonaga sayohatga boradi. Bola yovvoyi hayvonlarni bezovta qilmaslik, o‘simlik uzmaslik va izsiz ketish qoidasiga rioya qiladi, chunki ba’zi turlar Qizil kitobga kirgan.

Kim ishlatadi

Qo‘riqxona xodimlari va ornitologlar hayvonlarni kuzatadi, veterinarlar ularni davolaydi, ekologlar kamayayotgan turlarni himoya qilish rejasini tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Besh daqiqa derazadan yoki hovlidan qarab, ko‘rgan qush yoki hasharotlar turini sanang. Ularga yaqinlashmang.

Namunalar
!Diqqat!
Zaharli qoraqurt va chayonni ushlamang: kattalarga ayting, qum va toshlar tagini qidirmang.
Qoraqurt (qora o‘rgimchak) va chayon zaharli; ularni ko‘rsangiz, tegmang, kattalarga ayting va ularni qum yoki toshlar ostidan qidirmang.
Buxoro kiyigi (xongul) Amudaryo va Sirdaryo bo‘yidagi to‘qay chakalakzorlarida yashaydi va qo‘riqxonalarda muhofaza qilinadi.
Sinfda faoliyat

«Hayvon zinapoyasi»: balandlik zinapoyasi chizilgan katta qog‘ozga cho‘l, adir, o‘rmon va yaylov hayvonlari rasmini (yoki nomini) yopishtiring; har bir hayvon uchun bitta moslashuvni ayting.

Mashq
1
Cho‘l hayvonlari issiq va suvsizlikka qanday moslashgan?
2
Baland tog‘ yaylovlarida qaysi hayvonlar yashaydi? Ikkitasini ayting.
3
Zaharli ilon yoki o‘rgimchak uchrasa nima qilish kerak?
4
Nima uchun ayrim hayvonlar kamaygan? Ikkita sabab keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki qush sanog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →